Datum: 8 december 1998
Door: Willem Kuiper <Willem.Kuiper@hum.uva.nl>
Betreft: Bijlage bij Neder-L column 41 [9812.16]

De hieronder weergegeven en niet eerder uitgegeven tekst van de 8 december-legende Vander ontfancnisse onser liever vrouwen Maria in de Noordnederlandse vertaling van de Legenda Aurea is genomen uit het handschrift UB Amsterdam, VI B 14 (Winterstuk, Utrecht AD 1438), en gebaseerd op mijn digitale diplomatische editie van dit handschrift. Voor deze gelegenheid heb ik de tekst enigszins aangepast, dat wil zeggen dat ik de afgekorte woorden voluit geschreven heb, de in de tekst aangebrachte correcties verwerkt, en het gebruik van de hoofdletters en de interpunctie heb aangepast aan hedendaagse conventies, evenals het gebruik van de: u, v, w, i, j en y.
Willem Kuiper <Willem.Kuiper@hum.uva.nl>

Vander ontfancnisse onser liever vrouwen Maria

In dien tiden was een man inden lande van Israhel ende hiet Joachim uten geslachte van Juda. Dese was een rijc ackerman van veel besittingen ende ontsach Gode ende was simpel ende goet. Ende hi en onderwant hem niet dan sijnre intuchten ende sijnre beesten [18vb] ende dat deilde hi vlitelic mit den armen ende mit den genen die Gode ontsagen. Ende al sijn goet deilde hi in drien. Dat een deel gaf hi weduen ende wesen ende ellendige dies noot hadden. Dat ander gaf hi inden tempel den genen die Gode dienden. Dat derde deel behielt hi selve tot sijnre notorften ende tot sijns gesindes. Ende want hi dit dede hier om maecten God rijc ende gaf hem groten voerspoet in sinen beesten ende in sinen haven so dat hi sonderlinge rijc was boven alle sinen bueren.
     Ende aldus began hi eerst te leven doe hi .xv. jaer out was. Ende als hi out was .xx. jaer nam hi te wive Anna Asachars dochter van Judas geslachte ende van Davids bloede geboren. Ende si saten onder hem tween te samen .xx. jaer. Ende daer na geschiedet op eenre hoechtijt der Joden paesschen dat hi stont onder sijn ghebuer ende soude tot Jherusalem inden tempel sijn offerhande doen gelijc sijn gebueren inder tegenwoerdicheit Gods. Ende een paep die Ruben hiet clam op tot Joachim ende seide: Di en is niet georloft te staen onder die gene die Gode offerhande doen want God en heeft di niet gesalicht in Israhel mit enigen kinde. Des scaemde hem Joachim so seer voer dat volc van Israhel dat hi screide ende ginc uten tempel ende en keerde niet weder tot sinen huse. Mer hi ginc tot sinen ackerluden ende dreef sijn intucht [19ra] in verren landen so dat Anna sijn wijf in vijf maenden geen mare van hem vernemen en conde.
     Ende als si hier om screide ende des in haren gebede Gode beclagede ende seide: Here God almachtige vader en had ic niet ongevals genoech dat ic geen kint en crige ghi en hebt mi oec minen man genomen. Ende thant sijnt vijf maende geleden dat ic minen man niet gesien en heb ende ic en weet niet waer ic en sueken sel. Ende als si alte seer screiede doe ginc si in haren boemgaert ende viel neder in haren gebede ende sloech haer ogen opwaerts te hemel ende sach op enen lauwer boem eens musschen nest. Ende si suchte swaerlic te Gode ende seide: Here almachtich du hebste alle creaturen kinder gegeven den beesten den serpenten des vischen ende den vogelen ende si hebben alle bliscap van haren kinderen. Ic dancke di ende ic love di alleen also du woutste so hebstu gedaen. Ende du hebste mi alleen of gescheiden van dinen heiligen gaven. Here du bekenneste mijn hert. Sint dat ic man nam waert datstu mi een soen of een dochter hadste gegeven ic hadse di geoffert inden tempel. Ende alsi dit seide quam haestelic die engel Gods ende ginc voer haer staen ende seide: En ontsich di niet Anna want dijn vrucht is den rade Godes want dat van di geboren sel worden dat sel vander werlt ge[19rb]loeft ende geeert werden ten einde toe. Ende daer na scheide die engel van daer ende si bleef seer verveert om dat si dat visioen had gesien ende gehoert.
     Mer ten lesten ginc si op haer bedde of si doot gebleven hadde ende si bleef alden dach ende alden nacht in haren gebede ende in vresen leggende. Daer na riep si haer joncwijf ende seide Du sietste wel dat ic mijns mans quite bin ende ic in groten rouwe bin ende laetste mi leggen dach ende nacht ende en coemste niet tot mi. Doe balch haer die maecht ende seide: Of God dijn buuc gesloten heeft ende dijn man genomen heeft wat mach ic daer toe doen? Als dit Anna hoerde verrouwede haer sonderlinge seer ende screide.
     In dier selver tijt quam tot Joachim een scoen jongeling inden berge daer hi was bi sijnre intucht ende sprac tot hem: Waer om en keerstu niet tot Anna dinen wive? Doe seide Joachim: Ic heb se .xx. jaer gehadt ende God en verleende mi nie kint bi minen wive ende bin mit scaemten gegaen vanden tempel. Wat sel ic weder tot haer? Ende ic bin hier gecomen in groter welicheit ende versmadenisse mit mijnre intucht. Ende also lange alst mi God verlenen wil so sel ict mede deilen den armen. Doe antwoerde hem die jongeling ende seide: Ic bin Gods engel ende quam tot dinen wive die daer screiede inden boemgaert [19va] ende in haren bedde ende ic troeste se. Ende du selste weten dat si een dochter had ontfaen doe du se achter lietste die dochter sel sijn die tempel Gods ende die Heilige Geest sel rusten in haer. Ende si sel salich sijn boven allen wiven so dat niemant seggen en mach dat voer haer ie haers gelijc geweest heeft of na haer werden sel in al der werlt. Daer om keer weder tot dinen wive ende du selste se vinden een kint dragende ende danke dan dinen here dinen God. Ende dijn dochter die vrucht sel sijn gebenedijt ende si sel moeder sijn der ewiger salicheit. Ende Joachim aenbede den engel ende seide: Ist dat ic gracie gevonden heb in dinen ogen so sit bi mi in mijnre tenten ende gebenedijt mi dijn knecht. Ende die engel seide: En segt niet dat du mijn knecht biste mer mijn mede knecht want wi sijn alle knechten ons Heren ons Gods. Mijn spise is onbescouwelic ende minen dranc en mach geen sterflic creatuer bescouwen daer om en bid mi niet in dijnre tenten. Mer wattu mi geven soudes dat offert Gode tot eenre offerhande daer du waenste dat goet te offeren is. Ende ic en hiet di niet offeren en wist ic niet dattet Gods wille waer. Ende als Joachim sijn sacrificie dede doe vloech die engel mitten roec ende mitter lucht inden hemel. Doe viel Joachim plat neder mit den aensichte tegen der eerden. [19vb] Ende dede sijn gebet van sextijt al tot vespertijt toe. Ende als sijn boden niet en wisten hoe hem gesciet waer ende sagen dat hi so lach doe waren si verveert ende waenden dat hi doot had geweest ende scoten tot hem ende en constens nauwe op geheffen vander eerden. Ende als hi hem geseit had sijn visioen waren si blide ende troesten seer toe dat hi des engels gebot dede ende keerde tot sinen wive. Ende als hi sliep quam die engel weder tot hem ende seide: Ic bin die di gegeven is van Gode. Keer weder koenliken tot dinen wive want dijn aelmissen ende dijns wives sijn vertoent voer Gods aensicht. Ende God heeft u sulke vrucht gegeven dat nie prophete des gelijcs en creech noch krigen en sel. Ende als Joachim ontwaec was doe seide hi sinen heimelicsten vrient sijn visioen ende si dancten Gode ende seiden: Laet ons thant varen ende begeven niet langer des engels gebot. Ende laet ons mit gemaec onsen intucht driven.
     Alsi .xxx. dage gedreven hadden ende den lande nakeden doe quam die engel tot Annen ende seide: Ganc tegen dinen man te Jherusalem totter porten diemen hiet die Gulden Poerte want hi di ontmoeten sel. Ende si stont op ende voer mit haren mageden daer ende stont daer in haren gebede een wijl ende ontbeide sijnre toecoemst. Ende alst haer begonst te verdrieten doe wert si siende waer Joachim [20ra] quam mit sinen beesten ende liep hem tegen ende nam hem om inden hals ende dancte Gode ende si seide: Ic was weduwe ende nu en bin ic geen weduwe. Ic was ondrachtich nu bin ic mit kinde. Ende doe wert kundich haren magen ende allen goeden luden die inden lande van Israhel woenden ende waren daer om blide ende dancten Gode dat hi se so verblijt had. Ende als die .ix. maende om waren gecomen doe baerde Anna een dochter ter werlt ende si hiet haren name Maria.

[De Archieven Willem Kuiper][Homepage Neder-L]