Rea: 9707.05

Date: Sun, 29 Jun 1997 16:13:17 +0200 (MET DST)
From: Jac Aarts <Jac.Aarts@inter.NL.net>
Subject:Schrijven voor het scherm; een reactie op Van Oostendorps NederNed-column 13 (9706.13)

Schrijven voor het scherm; een reactie op Van Oostendorp 9706.13

Ups en downs hebben we allemaal wel eens. Ook Marc van Oostendorp, schrijver van de column over "Digitaal schrijven" in nr. 9706.b. Hij vindt zichzelf een verschrikkelijke amateur en vertelt over zijn moeizame speurtocht naar literatuur over digitaal schrijven. Hoe schrijf je iets wat op een scherm gelezen moet worden? Inderdaad, dat stelt heel andere eisen.

Eerst een woord van troost: ik lees zijn column altijd graag en ik heb in mijn leven al heel wat mensen ontmoet die veel erger amateur waren 'en maar wat deden' dan hij. Houd moed!

Nu ter zake. Er is al best wat interessante literatuur over dit onderwerp verschenen, bv.:

1. G.P.J. Spenkelink, "Visual display units", diss. Tu Twente (1994)
2. Paul Ket en Elly Langewis, "Tekst op beeldscherm", in: Onze Taal, 1993, nr 4, p 78-79.
3. J. van der Meer, "Richtlijnen voor ontwerpen van mens-computer dialogen" (verbonden aan informatica-onderneming van Teelen BV, bekend van o.a. de Teleac-cursussen over pc's en internet), in: Handboek Industriele Automatisering, okt 1994.

Ket (2) is het meest praktisch gericht. Zij gaan ervan uit dat de leesbaarheid van een tekst op een beeldscherm 20 % minder is dan bij een tekst op papier. Op basis daarvan geven zij tips aan schrijvers van teksten die op een scherm gelezen moeten worden, bv.:

1. presenteer nooit meer dan 1 onderwerp per scherm
2. gebruik geen afkortingen (behalve acroniemen)
3. maak regels maximaal 65 tekens lang
4. maak zinnen maximaal twee regels lang
5. doe per zin slechts een mededeling
6. start een nieuwe zin op een nieuwe regel
7. een alinea mag maximaal 3 regels bevatten
8. scheid alinea's door witregels
9. vermijd bijzinnen
10. gebruik 1 bijv.nw per zelfst.nw

Zijdelings komt het onderwerp 'lezen vanaf beeldscherm' ook ter sprake in de dissertatie 'Discourse structure and coherence' van T.J.M. Sanders (KUB, 1992, ook hierover: Onze Taal, 1994, nr 12, p 300-302).

Spenkelink (1) gaat uit van een andere invalshoek: de relatie tussen beeldscherm en leesbaarheid. Zo bleek uit zijn dissertatie dat kleurcontrasten de leesbaarheid niet vergroten. Proefpersonen vinden schermen met weinig kleurcontrast beter leesbaar en dit is schokkend voor al diegenen die altijd dachten dat bv. rode letters op een blauwe achtergrond (verzadigde kleuren) prettig zouden werken. Nee dus. Luminantiecontrast (verhouding tussen licht en donker) leidt veel meer tot een verbeterde leesbaarheid.

Van der Meer (3) is vooral gericht op het vormgeven van programma's, maar ook bij hem zijn interessante tips op te pikken, bv.:

• centreer titels en (tussen)kopjes
• presenteer teksten in kleine blokken, zo mogelijk genummerd
• gebruik een dubbele regelafstand (verhoogt de leessnelheid met 10 %)
• vul teksten alleen links uit
• breek woorden niet af
• wees zuinig met hoofdletters: kleine letters worden veel sneller gelezen.

En zo zijn er best wat interessante dingen te verzamelen. Ik hoop dat onze columnist nu uit zijn depressie opkrabbelt. Zelf heb ik in het bovenstaande ook al enigszins getracht me aan de richtlijnen te houden (bv. vaker een witregel dan normaal), al doe ik dat nog niet consequent. Ik probeer mijn leven te beteren.

Jac Aarts

Arnhem, hoofdstad van /E/u/r/o/p/a/ Gelderland