Lit: 9802.19

Date: Tue, 3 Feb 1998 23:26:42 +0100
From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@let.UVA.NL>
Subject: Lit: 9802.19: Te verschijnen: Dien langen Duyvel van Nieukoop. Twee pamfletten uit 1651 over baljuw Jan van Sevenhoven. Nieuwkoop 1998.

Te verschijnen

Bij Uitgeverij Bert Post te Nieuwkoop verschijnt in mei 1998:

Dien langen Duyvel van Nieukoop. Twee pamfletten uit 1651 over baljuw Jan van Sevenhoven. Uitgegeven en van commentaar voorzien door een Werkgroep van Amsterdamse neerlandici. Onder redactie van P.J. Verkruijsse. Nieuwkoop 1998. 136 blz.; ills.; ISBN 90 70376 19 9.

Jan van Sevenhoven, 'dien langen duyvel van Nieukoop'

Dat het in een Hoge Heerlijkheid op het Zuid-Hollandse platteland in het midden van de 17e eeuw niet altijd even heerlijk was, blijkt uit de situatie in 1651 in Nieuwkoop. De Heer van Nieuwkoop, Johan de Bruyn van Buytewech, had een baljuw en schout benoemd, ene mr. Jan van Sevenhoven, die onder de bevolking beter bekend stond als 'dien langen Duyvel van Nieukoop'.

In 1651 verschenen twee pamfletten waarin de schandelijke daden van Van Sevenhoven omstandig uit de doeken worden gedaan in de vorm van een buurpraatje (het Nieukoops buerpraetje) en een kroegpraatje (het Nieuwkoops kroegh-praetien), indertijd populaire presentatievormen van kritiek op de overheid. De - uiteraard - anonieme auteurs laten telkens drie turfschippers de toestand bespreken en zinnen op maatregelen om de gehate baljuw uit Nieuwkoop weg te krijgen.

De beide pamfletten bieden een onthullend doorkijkje op de sociale, economische, juridische en politieke verhoudingen in Nieuwkoop, Noorden, Woerdense Verlaat en Achttienhoven, een gemeenschap die toen toch niet meer dan een paar duizend inwoners geteld kan hebben. De zorg of het ontbreken daaraan voor armen en wezen wordt in die unieke documenten aan de orde gesteld, evenals het sjoemelen met tolgelden en met het ijken van maten en gewichten. De willekeur van de strafrechtpleging en het afpersen van arbeiders en middenstanders door de baljuw en zijn kornuiten worden breed uitgemeten, zoals ook de vriendjespolitiek van de toenmalige bestuurders.

Dit alles gebeurt tegen het decor van Nieuwkoop en omstreken dat ook voor de tegenwoordige bewoners van deze contreien nog zeer herkenbaar overkomt. Het onderzoek naar de pamfletten heeft bovendien nieuwe gegevens opgeleverd over de voor Nieuwkoop uitermate belangrijke turfhandel.

Een onderzoek naar twee pamfletten uit 1651

Een werkgroep van tweedejaars neerlandici van de leerstoelgroep Historische Nederlandse Letterkunde van de Faculteit der Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam heeft zich in 1997 onder leiding van dr. P.J. Verkruijsse gestort op de twee 17e-eeuwse pamfletten over de baljuw van Nieuwkoop.

Het onderwerp bood de gelegenheid onderzoek te doen naar het genre van de pamfletliteratuur in het algemeen en van de 'praatjes' met hun typische dialoogstructuur en argumentatie in het bijzonder. In bibliotheken zijn zoveel mogelijk exemplaren opgespoord van de beide pamfletten en analytisch-bibliografisch onderzocht. Er zijn pogingen gedaan om de auteurs en drukkers op te sporen; er wordt achtergrondinformatie verstrekt over de hoofdpersonen, over de historische en economische situatie rond het midden van de 17e eeuw, over het rechts- en belastingsysteem in die tijd en over de turfhandel.

Het resultaat van het onderzoek is een teksteditie van het 'Nieukoops buer-praetje' en het 'Nieuwkoops kroegh-praetien' waarin na de inleiding naast de transcriptie van de 17e-eeuwse tekst een parallelvertaling in modern Nederlands is opgenomen. Verder bevat de editie woord- en zakencommentaar, een overzicht van gebruikte archivalia en literatuur, een index van persoons- en geografische namen uit de pamfletten en bijlagen met een bibliografische beschrijving van de gedrukte bronnen en lijsten van pamfletten met een dialoogstructuur en van namen van Nieuwkoopse turfschippers.

U kunt dit boek bestellen bij Uitgeverij Bert Post, Riethof 9, 2431 AZ Noorden. Intekenprijs f.27,50 (excl. verzendkosten); na verschijnen f.35,- (excl. verzendkosten).