Lit: 9805.10

Date: Sat, 2 May 1998 17:37:42 +0200
From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@hum.uva.nl>
Subject: Lit: 9805.10: Pas verschenen: Haarlemse Doelenreeks, dl. 1-2

PAS VERSCHENEN:
Haarlemse Doelenreeks; schetsen uit Haarlems verleden. Deel 1-2. Haarlem: Stadsbibliotheek Haarlem & Uitgeverij Arcadia, 1998.

De nieuwe serie Haarlemse Doelenreeks is een initiatief van de Stadsbibliotheek Haarlem en Kalander, stichting voor Cultuurhistorische Projecten. De redactieraad bestaat uit drs. G. Beekman, drs. G.M.E. Dorren, H.J. Duijzer, prof. dr. E.K. Grootes, drs. V.D. Roeper, A.F. Skolnik-Kooiman, C. Spook, A.G. van der Steur en drs. G. Verhoeven.

Deel 1 in de serie is samengesteld door Gabrielle Dorren: Het Soet Vergaren; Haarlems buurtleven in de zeventiende eeuw (96 blz.; ills.; f.22,50; ISBN 90 6613 005 9). Met behulp van archivalia en gedrukte bronnen als een buurtstatuut, resoluties en literaire teksten schetst Dorren een levendig beeld van de Haarlemse buurtgemeenschappen in de 17e eeuw. Hoe belangrijk en ook hoe onontkoombaar burenhulp was in die tijd blijkt uit tal van gegevens. De individuele overlastbezorger moest het altijd afleggen tegen verenigde buren.

Veel gebuurten waren georganiseerd als ambachtsgilden. Zij richtten op gezette tijden feesten aan die soms dagen duurden en begeleid werden door vreugdedichten (waarvan er vijf in dit boek zijn geëditeerd), en uiteraard ook door uitspattingen. Tegen die laatste kwam de dichter Gilles Jacobsz Quintijn vanuit Den Haag in het geweer in zijn 'De Hollandsche Lys met de Brabandsche Bely' (1629), maar wellicht is deze kritiek ingegeven door rancune over zijn Haarlemse verleden. Uiteindelijk ging de overheid, daartoe aangespoord door de predikanten, steeds strenger optreden: van gezelligheidsverenigingen werden de gebuurten langzamerhand overheidsinstellingen.

Deel 2 is van de hand van Nop Maas: De Opregte Haarlemsche Courant in negentiende-eeuwse literatuur en karikatuur (96 blz.; ills.; f.22,50; ISBN 90 6613 004 0). Vanaf 1656 was de OHC de trots van Haarlem tot in het laatste kwart van de 19e eeuw het verval intrad. Nop Maas heeft een flink aantal 19e-eeuwse literatoren en karikaturisten opgespoord die in hun werk de Opregte Haarlemsche bezongen en bespot hebben.

Zo passeren Jonathan (J.P. Hasebroek), de Drenten H. Boom en A.L. Lesturgeon, de Oude Heer Smits (Mark Prager Lindo), Busken Huet, Multatuli en Flanor (Carel Vosmaer) de revue. Zetfouten, formaatwijziging en advertenties blijken onderwerpen waarop voor- en tegenstanders zich storten.

P.J. Verkruijsse