0102.35 Terug
Vooruit 0102.37

Rec: 0102.36

Date: Sat, 17 Feb 2001 20:34:51 +0000
From: Marc van Oostendorp <Marc.van.Oostendorp@Meertens.KNAW.nl>
Subject: Rec: 0102.36: Sanders trapt kont. Boekbespreking door Marc van Oostendorp van Ewoud Sanders, De taal van het jaar (Amsterdam, 2001) en Ton den Boon, Taal van het jaar nul (Utrecht, 2001)

Sanders trapt kont

Zonder dat u er iets van hebt gemerkt is ook vandaag het Nederlands weer met een woord gegroeid. Dat denkt Ewoud Sanders in ieder geval, de auteur van De taal van het jaar. Van dat boekje verscheen onlangs een nieuwe editie met de nieuwe woorden van het jaar 2000. Vorig jaar was al een editie verschenen met de woorden van het jaar 1999 en Sanders is van plan nog een paar jaar met dit project door te gaan.

Wat is een nieuw woord? Volgens Sanders is dat een woord dat niet gevonden kan worden in een digitale bron van voor 2000, maar dat in het jaar 2000 in een Nederlandse tekst gebruikt werd en ofwel een voldoende hoge frequentie kreeg of "iets [zegt] over de tijd waarin we leven". Sanders legt overigens niet uit wat precies zijn criteria zijn voor een hoge frequentie of wanneer een woord volgens hem iets zegt over de tijd waarin wij leven. Volgens hem zijn er elk jaar ongeveer vierhonderd neologismen te ontdekken. Dat is dus iets meer dan één per dag.

Sanders is niet de enige in Nederland die op nieuwe woorden jaagt. In zijn woord vooraf noemt hij vijftien mensen die hem bij zijn zoektocht hebben geholpen, en bij Van Dale verscheen onlangs een boekje van Ton den Boon, dat in alle opzichten wel heel dicht tegen het idee Sanders aanleunt, tot zelfs in de vormgeving van de omslag en de titel (Den Boons boekje heet Taal van het jaar nul).

Het boekje van Sanders vind ik in alle opzichten beter dan dat van Den Boon. Het is beter geschreven, het bevat minder gelegenheidssamenstellingen, en het is overzichtelijker. Hoewel allebei de boekjes weinig wetenschappelijke pretenties hebben, is Sanders ook methodologisch een stuk sterker. Den Boon heeft eigenlijk alleen gezocht in de elektronische leggers van Nederlandse kranten en alleen incidenteel wat op Internet heeft gezocht, terwijl Sanders echt intensief gebruik gemaakt heeft van het Net, met name van de zoekmachine Google <http://www.google.com/>.

Dat Sanders meer van Internet begrijpt dan Den Boon, blijkt ook uit andere dingen. In een interview naar aanleiding van het verschijnen van Taal van het jaar nul merkte Den Boon op: "ik denk dat ik uit het moeras van woorden wat pareltjes heb opgedoken die ooit in de dikke Van Dale worden opgenomen. Content bijvoorbeeld, voorspel ik een goede toekomst." <http://www.planet.nl/planet/0,1114,80_467_72814_,00.html>  Sanders vertelt in De taal van het jaar echter  (in het lemma contentleverancier) dat het woord content in de betekenis "inhoud, vulling" al in 1994 uit het Engels geleend werd . Het is dus eigenlijk heel teleurstellend dat het niet al in de laatste editie van de Grote Van Dale (uit 1999) voorkomt. Met de huidige crisis in de elektronische handel lijkt het woord me zelfs alweer enigszins op zijn retour.

Volgens Sanders was het woord van het jaar weblog  - "soort digitaal dagboek met korte recensies van bezochte websites" - en dat is een heel wat voor de hand liggender keuze voor wie de ontwikkelingen op Internet een beetje volgt. Hoewel enkele van de bekendste Nederlandse weblogs al in 1999 van start gingen, was het jaar 2000 duidelijk de grote doorbraak voor dit type niet-commerciële website. Veel prominente Nederlandse websites (<http://www.alt0169.com/>, <http://www.retecool.com/>) worden bovendien gemaakt door mensen met taalgevoel en een grote creativiteit. Ik vind het dan ook jammer dat het echte weblogjargon nog niet door Sanders gesignaleerd wordt. Woorden als omkatten (de vormgeving van een website veranderen), kneiter (zeer goed voorbeeld), gegoogle (een nieuw concept of de naam van een onbekende persoon achterhalen via Google), zuigen (slecht zijn) en konttrappen (goed zijn) ontbreken vooralsnog bij Sanders.

Toch zijn ook volgens Sanders "kranten en tijdschriften hun positie als voornaamste podium aan het verliezen. Eeuwenlang waren de nieuwste woorden, uitdrukkingen, betekenissen en zinswendingen voor het eerst te lezen in kranten, tijdschriften en - in mindere mate - boeken. [...] inmiddels is internet de voornaamste bron van onderzoek van de levende taal geworden." In Neder-L werd dit overigens vier jaar geleden al beweerd <http://www.neder-l.nl/bulletin/1998/03/980301.html>, naar aanleiding van een discussie tussen Frank Jansen en Joop van der Horst over de vraag hoeveel nieuwe woorden er per jaar bijkomen, (een discussie waarin het woord Internet toen nog helemaal niet viel), maar op deze manier gesteld lijkt me de bewering iets te sterk. Nog steeds verschijnen er elke dag miljoenen woorden op gedrukt papier. Dat die bronnen minder gemakkelijk te doorzoeken zijn, betekent natuurlijk niet dat ze per se minder nieuwe woorden bevatten dan het Internet. Het betekent alleen dat die woorden voor iemand als Sanders minder gemakkelijk te vangen zijn. Het is een beetje vreemd om gemakkelijk te onderzoeken bronnen tot de belangrijkste uit te roepen.

Tot slot nog een kanttekening. In zijn inleiding gaat Sanders kort in op de Engelse invloed op het Nederlands. Hij constateert dat in 1999 13 procent van de door hem geregistreerde woorden uit het Engels kwamen en in 2000 16,6 procent. In dat kader verwijst hij dan naar de "Werkgroep Taalverdediging" die in het jaar 2000 zou zijn opgericht. Hij citeert de werkgroep en meldt dat deze "niet helemaal ongelijk heeft." Van mij mag iedereen zich net zoveel zorgen maken om de taalverloedering als hij of zij wil, maar de Werkgroep Taalverdediging uit zich niet alleen nogal hysterisch over de vermeende sluipende invloed van het Engels, maar heeft op het Internet bovendien onderdak gevonden bij het dubieuze, aan het Vlaams Blok verwante, Taalaktiekomitee <http://www.taalaktiekomitee.org/> en blijkt ook zelf te bestaan uit ongure kereltjes met extreem-rechtse belangstelling <http://www.antifa.net/kafka/taalverdediging.htm>. Het clubje verdient daarom geen enkele sympathie. Met enig gegoogle was dit te achterhalen geweest: Taalverdediging zuigt. Het is jammer dat Sanders dit niet even onderzocht heeft, want voor het overige trapt de nieuwe editie van De taal van het jaar wel degelijk kont.

Marc van Oostendorp, Marc.van.Oostendorp@Meertens.KNAW.nl

Ton den Boon. Taal van het jaar nul. Utrecht: Van Dale, 2001. ISBN 90-6648-8995-2; prijs: NLG 20,- / BEF 365.
Ewoud Sanders. De taal van het jaar. Nieuwe woorden en uitdrukkingen. Editie 2001. Amsterdam: LJ Veen, 2001. Paperback; 142 pagina's; ISBN: 90-204-5716-0; prijs: NLG 24,90 / BEF 475.


[Dit nummer]