Rub: 0106.21

Date: Sun, 17 Jun 2001 23:45:42 +0200
From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@hum.uva.nl>
Subject: Rub: 0106.21: Hora est! Samenvattingen proefschriften K. Korevaart (Leiden, 30 mei 2001) en M. Meuwese (Leiden, 13 juni 2001)

Hora est!

Korrie Korevaart, Ziften en zemelknoopen. Literaire kritiek in de Nederlandse dag-, nieuws- en weekbladen 1814-1848. Hilversum 2001. (Handelsuitgave: ISBN 90-6550-638-1. Met ill., reg., 498 pp.; NLG 70)

De boekenbijlage is tegenwoordig niet meer weg te denken uit de krant, maar hoe stond de literaire dagbladkritiek er in de negentiende eeuw voor? Korrie Korevaart heeft onderzocht wie de recensenten waren, welke binnen- en buitenlandse boeken zij bespraken en tot welke literatuuropvatting hun waardeoordelen en argumenten als basis hadden.
Dit boek brengt een onderdeel van het literaire leven in beeld waarover tot nu toe weinig bekend was. Commerciële motieven en uitbreiding van de opiniërende functie van de krant stimuleerden de komst van de dagbladkritiek. Kranten zoals De Avondbode, de Utrechtsche Courant, de Leeuwarder Courant en de Bredasche Courant besteedden veel energie aan de voorlichting van hun lezers. De recensenten richtten zich vooral op het regionale en het actuele en lieten zich in hun kritieken meer leiden door ethische normen dan door esthetische opvattingen. Niet de boeken van Nicolaas Beets, Geertruida Bosboom-Toussaint of Jacob van Lennep stonden in de schijnwerpers, maar die van C.P.E. Robidé van der Aa en Adriaan van der Hoop jr.
Opvallend in deze recensies en artikelen is het groeiend nationalisme, dat de interesse in de vaderlandse literatuur en haar plaats ten opzichte van het buitenland aanmoedigde: het ging om de positiebepaling van de Nederlandse burger in een roerig Europa.
Naast een kwantitatieve en kwalitatieve analyse van het materiaal worden in Ziften en zemelknoopen enkele karakteristieke thema's en motieven uit de dagbladkritiek nader besproken (de positie van de literatuur over de Belgische Opstand, de almanakken, de Franse literatuur, de typebeschrijvingen, schrijfsters etc.) en wordt ook ingegaan op de ideeën die de dagbladcritici koesterden over eigen en andermans kritische praktijk in krant en tijdschrift.
In het boek zijn een aantal bijlagen opgenomen die het bronnenmateriaal (1553 recensies van 1149 titels en 723 artikelen over letterkundige onderwerpen, in 58 dag-, nieuws- en weekbladen uit de periode 1814-1848) ontsluiten via de titelbeschrijving van het besproken boek en via de onderwerpen van de artikelen; het register bevat persoonsnamen en titels van periodieken in brede zin (dag-, nieuws- en weekbladen, tijdschriften, almanakken en seriewerken).

Korrie Korevaart

Op 13 juni 2001 promoveerde Martine Meuwese aan de Universiteit Leiden. Hier volgt een samenvatting van haar dissertatie.

BEELDEND VERTELLEN. De verluchte handschriften van Jacob van Maerlants Rijmbijbel en Spiegel Historiael.

De geïllustreerde Maerlant-handschriften markeren het begin van de illustratie van literaire Middelnederlandse teksten in zowel de zuidelijke als de noordelijke Nederlanden. Het onderzoekscorpus bestaat uit negen verluchte Rijmbijbel-handschriften en één geïllustreerde codex van de Spiegel Historiael, die in de periode 1285-1405 vervaardigd werden.
De inleiding geeft een algemeen overzicht over de studie van tekst en beeld in laat-dertiende- en vroeg-veertiende-eeuwse literaire teksten, gevolgd door een beschouwing over de productieomstandigheden van dergelijke handschriften.
Aan de drie manuscripten die van een uitgebreid illustratieprogramma werden voorzien, is telkens een apart hoofdstuk gewijd.
Het eerste hoofdstuk behandelt de oudste Rijmbijbel, het Brusselse handschrift dat vermoedelijk nog tijdens Maerlants leven in de zuidelijke Nederlanden vervaardigd werd. Deze Rijmbijbel bevat de uitgebreidste illustratiecyclus, die bovendien iconografisch opvallend origineel is en relatief vaak teruggaat op details uit Maerlants tekst.
In het tweede hoofdstuk over het door Michiel van der Borch in 1332 te Utrecht verluchte Meermanno-handschrift wordt het verluchtingsprogramma van de enige andere doorlopend geïllustreerde Rijmbijbel bestudeerd. De overige zeven Rijmbijbel-handschriften bevatten slechts beperkte illustratie en zijn gezamenlijk chronologisch geordend ondergebracht in hoofdstuk drie.
Hoofdstuk vier is gewijd aan het rijk geïllustreerde Haagse handschrift van de Spiegel Historiael dat aan het begin van de veertiende eeuw te Gent werd vervaardigd. Aan het slot van elk hoofdstuk wordt een tussenbalans opgemaakt en in het vijfde hoofdstuk wordt van de belangrijkste resultaten uit de voorgaande hoofdstukken een gezamenlijke thematische evaluatie gemaakt, die in een ruimere culturele context wordt geplaatst.
In de catalogus is een beknopte iconografische beschrijving opgenomen van alle miniaturen en gehistorieerde initialen uit het corpus, en is de heraldiek zoals die is afgebeeld in de miniaturen omschreven. De 170 afbeeldingen zijn ondergebracht op een cd-rom (die zowel geschikt is voor PC als MAC); ze bestrijken niet alleen de verschillende verluchte Maerlant-handschriften, maar ook iconografisch en stilistisch vergelijkingsmateriaal uit een breed scala van teksten in het Middelnederlands, Frans en Latijn. De afbeeldingen worden meestal in kleur gereproduceerd en zijn op twee niveau's raadpleegbaar: op ansichtkaartformaat en als groot bestand dat de miniatuur in al zijn detail oproept, of het hele folium met de bewuste afbeelding toont.

Deze dissertatie is in eigen beheer uitgegeven, telt 353 pagina's, en bevat een cd-rom met de 170 afbeeldingen waarnaar in de tekst verwezen wordt.
Belangstellenden kunnen het boek bestellen door een mailtje (met daarin naam en adres) te sturen naar beeldendvertellen@xs4all.nl en NLG 85 (inclusief verzendkosten voor Nederland) over te maken op girorekening 4468832 op naam van Martine Meuwese te Amsterdam onder vermelding van "Beeldend Vertellen".

Martine Meuwese
martine@xs4all.nl