Rub: 0202.20

Date: Tue, 26 Feb 2002 13:41:21 +0100
From: P.J. Verkruijsse <Piet.Verkruijsse@Hum.UvA.NL>
Subject: Rub: 0202.20: Hora est! Promotie M. van Otegem op wo 6 maart 2002 te Utrecht; promotie P. Theeuwen op do 7 maart 2002 te Nijmegen

Hora est!

       Op woensdag 6 maart promoveert Matthijs van Otegem aan de Universiteit Utrecht op het proefschrift A Bibliography of the Works of Descartes (1637-1704). Dit onderzoek maakt deel uit van het door NWO gefinancierde programma 'Towards a new edition of Descartes', dat geleid wordt door Prof. Th. Verbeek van de Utrechtse leerstoelgroep Geschiedenis van de Filosofie.
       Met het gereedkomen van dit promotieonderzoek is er nu voor het eerst een volledige bibliografie beschikbaar van alle werken die van Descartes zijn verschenen in de zeventiende eeuw, ongeacht de taal of het land waarin het boek is verschenen. Van de werken zijn nagenoeg geen manuscripten bewaard gebleven en daarom was er een grote behoefte aan een bibliografie. De helft van de zeventiende-eeuwse Descartesdrukken is in Nederland verschenen. Descartes woonde het grootste deel van zijn productieve leven in de Nederlanden en in de Gouden Eeuw hadden Nederlandse boekdrukkers een groot deel van de Europese markt in handen. Natuurlijk verschenen er eveneens veel teksten van Descartes in Frankrijk, maar ook in Engeland, Italië en Duitsland werd hij gedrukt.
       Het bijzondere aan deze bibliografie is dat niet alleen de afzonderlijke drukken beschreven worden, maar dat binnen een druk ook ingegaan wordt op de specifieke kenmerken van afzonderlijke exemplaren. In de zeventiende eeuw was drukken handwerk en daarom is geen exemplaar hetzelfde. Door gedetailleerde exemplaarbeschrijvingen te maken zijn verschillen aan het licht gekomen in de teksten die van Descartes zijn overgeleverd. Dit is van belang voor de studie van Descartes' filosofie. Voor dit onderzoek zijn -behalve Nederlandse bibliotheken- ook bibliotheken bezocht in onder meer Engeland, Frankrijk, Duitsland en Italië.
       Elke afzonderlijk verschenen tekst van Descartes heeft een eigen hoofdstuk gekregen, waarin alle drukken van deze tekst beschreven staan en waarbij de onderlinge relatie tussen de drukken is vastgesteld. Elk hoofdstuk bevat een inleiding, waarin de historische context aan bod komt. De resultaten van het onderzoek zijn drieledig. Ten eerste is er nu een compleet overzicht van alle drukken van Descartes uit de zeventiende eeuw. Het onderzoek heeft 15 onbekende drukken aan het licht gebracht, waarvan 14 in het Latijn en 1 in het Frans. Ten tweede is er veel aandacht besteed aan de historische context waarin de edities van de werken van Descartes tot stand zijn gekomen. Dit heeft nieuwe gegevens opgeleverd over onder meer de betrokkenheid van Descartes en anderen bij perscorrecties, en de moeite die Descartes zich getroostte om presentexemplaren van zijn boeken te verspreiden. Tot slot heeft het onderzoek een aantal varianten opgeleverd tussen de teksten. Dit biedt inzicht in de manier waarop men in de zeventiende eeuw boeken drukte, maar enkele varianten bieden ook aanknopingspunten voor een nadere studie van de teksten zelf. Het is duidelijk geworden dat er behoefte is aan nieuwe tekstedities van een aantal van Descartes' teksten.

Donderdag 7 maart 2002, 15.30 uur, UMC Radboud-Auditorium, Geert Grooteplein 15, Nijmegen.
P.J.H.M. Theeuwen: 'Pieter `t Hoen en De Post van den Neder-Rhijn (1781-1787). Een bijdrage tot de Nederlandse Geschiedenis in het laatste kwart van de achttiende eeuw'.
Promotoren: prof. dr. H.C.C. de Schepper en prof. dr. J.M.H.J. Hemels; copromotor: dr. G.A.M. Beekelaar.

       Het politieke periodiek De Post van den Neder-Rhijn (1781-1787), geredigeerd door de patriotse journalist Pieter 't Hoen (1744-1828), was in de jaren 1780 de voornaamste spreekbuis van de meest krachtige democratische beweging in het vroegmoderne Nederland. Na 1800 werd het blad bijna een eeuw lang vergeten, maar het kreeg een verrassende echo in de pers van het verzet gedurende de Tweede Wereldoorlog.
       In deze dissertatie analyseert de historicus P. Theeuwen de inhoud en de politieke, pershistorische en intellectuele achtergronden van dit meest vermaarde patriotse periodiek dat een toonaangevende rol speelde in de Nederlandse Revolutie van de achttiende eeuw. Centrale punten in de analyse van de 2040 Post-bijdragen, geschreven door de redactie en door ruim 700 correspondenten, zijn ook in de wereld van vandaag nog volop actueel.
     P. Theeuwen (geboren te Geldrop, 1960) was vanaf eind 1991 tot en met begin 2000 als onderzoeker verbonden aan de vakgroep Nieuwe Geschiedenis 1500-1870 van de Faculteit der Letteren van de KU Nijmegen.