Sym: 0203.39

Date: Wed, 13 Mar 2002 16:01:58 +0100
From: Patricia Alkhoven <Patricia.Alkhoven@kb.nl>
Subject: Sym: 0203.39: Seminar 'Innovatie in conservering' (van papieren erfgoedcollecties) op do 4 april 2002 te Den Haag

Seminar 'Innovatie in conservering'
Koninklijke Bibliotheek, Den Haag
Donderdag 4 april 2002
13.00 uur, Aula

Bij de Koninklijke Bibliotheek zijn de afgelopen tijd verscheidene projecten uitgevoerd die de kennis over diverse aspecten van conservering van papieren erfgoedcollecties hebben vergroot. De KB wil graag deze recent verworven kennis en ervaring op het gebied van conservering delen met vakgenoten en andere geïnteresseerden. Het programma bestaat uit een viertal lezingen en laat ook ruimte voor vragen en discussie. Tijdens de pauze vinden er demonstraties plaats. Zie voor een nadere beschrijving van de onderdelen het programma hieronder.

Voor wie?
Het Seminar is bedoeld voor vakgenoten in conservering bij collega-erfgoedinstellingen, beleidsmakers en projectleiders in bibliotheken, archieven en musea.

Wanneer en waar?
Het Seminar wordt gehouden op 4 april 2002 in de Aula van de Koninklijke Bibliotheek, Prins Willem-Alexanderhof 5, 2509 LK Den Haag.

Wat kost het?
De kosten voor deelname aan het Seminar bedragen 80 35 per persoon. Dit bedrag kan worden overgemaakt op gironummer: 425131 van de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag onder vermelding van: Seminar Innovatie in Conservering.

Hoe kan ik mij aanmelden?
U kunt zich aanmelden via het inschrijfformulier, dat te vinden is op: http://www.kb.nl/coop/metamorfoze/seminar20020404/inschrijfformulier.shtml. Meer algemene informatie vindt u via: http://www.kb.nl/metamorfoze/.
Indien u dringende vragen heeft kunt u contact opnemen met Patricia Alkhoven: bij voorkeur via e-mail patricia.alkhoven@kb.nl, of anders telefonisch: +31 (0)70-314.04.41.

PROGRAMMA

13.00 uur        Ontvangst met koffie/thee     13.30 uur   Inleiding door de dagvoorzitter Chantal Keijsper, coördinator Metamorfoze     13.35 uur   Grootschalige microverfilmingprojecten Dennis Schouten, projectmanager Metamorfoze     14.05 uur   Nederlandse geïllustreerde publiekstijdschriften verfilmd Henriëtte Reerink, coördinator Metamorfoze     14.35 uur   Pauze met demonstraties     15.30 uur   Digitaliseren als conserveringsmethode? Patricia Alkhoven, projectleider Research & Development, Koninklijke Bibliotheek     16.00 uur   Behoud van het origineel Henk Porck, conservation scientist en papierconservator, Koninklijke Bibliotheek     16.30 uur   Paneldiscussie     17.00 uur   Borrel

PRESENTATIES

Dennis Schouten
Grootschalige microverfilmingsprojecten

Nederland is een van de eerste landen ter wereld waar met forse overheidssteun het probleem van het verval van het papier wordt aangepakt. Dat gebeurt in het nationaal programma voor conservering van bibliotheekmateriaal, Metamorfoze, dat in 1997 van start is gegaan en onlangs de tweede fase is ingegaan. Metamorfoze richt zich op het behoud van handgeschreven documenten, boeken, kranten en tijdschriften uit 1840-1950, de periode waaruit het meest bedreigde papier afkomstig is. De conservering omvat microverfilming, zuurvrije verpakking en verantwoorde opslag van de originelen, die slechts in uitzonderingsgevallen nog mogen worden geraadpleegd. Op kleine schaal wordt massaontzuring en digitalisering toegepast. Microverfilming vormt de kern van het programma. Omdat de originelen niet meer voor raadpleging beschikbaar zijn, is het van belang dat de microfilm als substituut van het origineel kan dienen. Aan de microfilms die in het kader van Metamorfoze worden gemaakt, worden zeer hoge kwaliteitseisen gesteld. Standaarden hiervoor zijn door de KB ten behoeve van het programma ontwikkeld en vastgesteld. Kwaliteitsbewaking, zowel technisch als inhoudelijk is essentieel voor het slagen van het programma. De verfilmingsprojecten die voor Metamorfoze worden uitgevoerd, zijn omvangrijk en vergen bovendien een complexe logistiek. In de presentatie zal een aantal belangrijke aspecten van grootschalige microverfilmingsprojecten aan de orde komen.

Henriëtte Reerink
Conserveringstraject Nederlandse geïllustreerde publiekstijdschriften verfilmd

Vanuit het traject Behoud Nederlandse Boekproductie heeft Metamorfoze 9 miljoen Euro gereserveerd voor de conservering van tijdschriften. De conservering van tijdschriften heeft hoge prioriteit. Tijdschriftenpapier is in veel gevallen sterk aan verval onderhevig. Daarnaast vormen tijdschriften qua verwerving en beheer vaak lastig materiaal voor bewaarinstellingen. Om deze redenen zijn van sommige titels in de loop der tijd weinig afleveringen meer bewaard gebleven. Met het beschikbare geld kunnen lang niet alle Nederlandse tijdschriften uit de periode 1840-1950 geconserveerd worden. Daarom is, op basis van het rapport De actualiteit van het verleden (2001), gekozen voor verfilming van 35 Nederlandse geïllustreerde publiekstijdschriften die tussen 1840 en 1950 minstens 25 jaar achter elkaar zijn verschenen. Dit is een eerste aanzet tot het behoud van het Nederlands cultureel erfgoed zoals dat in de tijdschriften besloten ligt. In de presentatie zal nader ingegaan worden op de praktische uitvoering van het traject tijdschriften. De nadruk ligt daarbij op de dagelijkse en logistieke werkzaamheden binnen het project. Aan de orde zullen komen: fasering in deelprojecten, completering, controle, conserverende en andere voorbereidende werkzaamheden, kwaliteitsbewaking, opslag en beschikbaarstelling.

Patricia Alkhoven
Digitaliseren als conserveringsmethode?

Preservation microfilm staat algemeen bekend als een uitstekend conserveringsmedium om papieren erfgoedcollecties te bewaren voor de toekomst. Door microfilms te digitaliseren en beschikbaar te stellen via het Internet kan ook de toegankelijkheid van het materiaal enorm worden verbeterd. De ontwikkelingen op dit gebied gaan snel: betere scanapparatuur en verscherpte controles dragen ertoe bij dat de kwaliteit van scans blijft toenemen. Onderzoek wijst uit dat het digitaliseren van het origineel altijd een beter resultaat geeft dan via een tussenmedium zoals microfilm. Is het mogelijk eerst het materiaal te scannen om vervolgens een microfilm via de scan te maken via COM 3D Computer Output Microfilm- technologie? Veel gekleurd materiaal zou eigenlijk alleen op kleurenmicrofilm geconserveerd moeten worden. Is kleurenmicrofilm een net zo betrouwbaar conserveringsmedium als zwart/wit microfilm? Hoe zit het met de productie en het scannen van kleurenmicrofilm als alternatief voor andere media om gekleurd materiaal voor de toekomst vast te leggen? In de presentatie zullen al deze zaken aan de hand van de resultaten van onderzoeken naar het digitaliseren van (kleuren)microfilm aan de orde komen.

Henk Porck
Behoud van het origineel

Het overzetten van tekst en beeld op andere media, zoals microfilm, biedt een mogelijkheid om kwetsbare boeken en documenten tegen gebruiksschade te behoeden. Behoud van bibliotheekmateriaal omvat echter ook de conservering van het origineel zélf. Bij de bescherming van de fysieke toestand van boeken en andere bibliotheekmaterialen kan onderscheid gemaakt worden tussen conserverende maatregelen, gericht op schadepreventie (b.v. verpakking en klimaatbeheersing), en conserverende handelingen, gericht op het bestrijden van reeds opgelopen schade en bestaande aantastingen (b.v. ontzuring, ontsmetting en restauratieve ingrepen). Voor het ontwikkelen en toepassen van adequate conserveringsmethoden is het noodzakelijk om inzicht te hebben in de verschillende schadeoorzaken en vervalprocessen die bij de veroudering een rol spelen. De voornaamste schadefactoren zullen in deze presentatie worden belicht en er zal een overzicht worden gegeven van de mogelijkheden en beperkingen van enkele belangrijke conserveringsmethoden.