Rub: 0303.16

Date: Tue, 25 Mar 2003 17:35:14 +0100
From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@hum.uva.nl>
Subject: Rub: 0303.16: Hora est! Promoties L. Sabourin op do 13 maart 2003 te Groningen; I. Wellens op ma 31 maart 2003 te Nijmegen, Juliette van den Elsen op do 10 april 2003 te Nijmegen, en Margrit Rem op do 24 april 2003 te Amsterdam

Hora est!

Maandag 31 maart 2003, Katholieke Universiteit Nijmegen.
I.H.W. Wellens: 'An Arabic Creole in Africa: The Nubi Language of Uganda'.
Promotoren: prof. dr. C.H.M. Versteegh, prof. dr. M. Woidich.

De geschiedenis van de Nubi begint rond 1820 wanneer Arabischtalige militairen en handelaars vertrekken vanuit Egypte om de zuidelijke gebieden aan de Nijl te ontginnen. De gelederen worden versterkt door lokale Sudanese mannen, vrouwen en kinderen. De Arabischtalige officieren en handelaars gebruiken een gebroken variant van het Arabisch met hun ondergeschikten. In 1885 trekt een groep van Arabischtalige en lokale Sudanezen zich terug bij het Albertmeer in het huidige Uganda. Hun taal is de voorloper van het huidige Nubi.

Momenteel leven in Kenia en Uganda zoïn 25.000 Nubi-sprekers. Nubi wordt over het algemeen een Arabische creooltaal genoemd: Arabisch, want zoïn 90 procent van de woordenschat is van Arabische oorsprong (Egyptisch en Sudanees Arabisch), en een creooltaal, omdat vele kenmerken van structuur, ontstaan en ontwikkeling lijken op die van bekende creooltalen. Het proefschrift van mevr. Wellens biedt een beschrijving van het Nubi zoals het nu wordt gesproken in verschillende delen van Uganda, inclusief historische en taalkundige achtergronden.

Donderdag 10 april 2003, Katholieke Universiteit Nijmegen.
Juliette van den Elsen: 'Monsters, demonen en occulte krachten. De journalistieke perceptie van magische en wonderbaarlijke verschijnselen in de vroege verlichting, 1684-1727 .
Promotoren: Prof. dr. J.A.H. Bots, prof. dr. J.M.M.H. Thijssen

Wat kan de vroegmoderne geletterden en geleerden ertoe hebben gebracht uitvoerig te redetwisten over wichelroedelopers die misdadigers zouden weten op te sporen, over de vraag of de zieleroerselen van een zwangere vrouw het lichaam van de foetus konden veranderen, over wonderdokters die met een geheim poeder hun patiënten op afstand zouden kunnen genezen, of over de werkzaamheid van demonen in de natuur? Deze vraag vormt het onderwerp van deze studie over het intellectuele leven van de vroege Verlichting. Uit de in deze periode veelgelezen geletterdentijdschriften blijkt, dat debatten over wonderbaarlijke, magische of occulte verschijnselen allerminst in strijd waren met het vroegmoderne wetenschappelijke rationalisme; zij vormden juist een wezenlijk aspect van de toenmalige intellectuele cultuur. Het is dan ook onmogelijk om hedendaagse criteria voor het onderscheid tussen rationeel en irrationeel, of tussen wetenschappelijk en pseudo-wetenschappelijk of bijgelovig, onversneden op het verleden toe te passen. (Juliette van den Elsen is per e-mail bereikbaar: zjuul@eudoramail.com.)

Donderdag 24 april 2003, 15.45 uur, Vrije Universiteit Amsterdam.
Margrit Rem: 'De taal van de klerken uit de Hollandse grafelijke kanselarij (1300-1340). Naar een lokaliseringsprocedure voor het veertiende-eeuws Middelnederlands'.
Promotor: prof. dr. P.Th. van Reenen. Copromotoren: dr. M.J. Mulder en dr. E. Wattel.

Samenvatting dissertatie 'De taal van de klerken uit de Hollandse grafelijke kanselarij (1300-1340). Naar een lokaliseringsprocedure voor het veertiende-eeuws Middelnederlands'

In deze studie staat het taalgebruik van de klerken van de graaf van Holland (1300-1340) centraal. Waar komen de klerken die werkzaam waren binnen de Hollandse grafelijke kanselarij dialectaal gezien vandaan? Hoewel de graaf en de grafelijke kanselarij aan het begin van de veertiende eeuw nog ambulant waren, bevonden zij zich ook vaak in Den Haag. De lokalisering van het dialect van de klerken vindt plaats met behulp van een op de computer ontwikkelde lokaliseringsprocedure. Dialectvarianten van grafelijke scribenten worden vergeleken met overeenkomstige varianten uit 2700 veertiende-eeuwse oorkonden. Deze oorkonden zijn afkomstig uit het gehele Middelnederlandstalige gebied. De ontwikkelde lokaliseringsmethode kan overigens ook ingezet worden om andere veertiende-eeuwse teksten van onbekende herkomst te lokaliseren.

Uit het onderzoek blijkt onder andere dat het dialectgebruik binnen de kanselarij in haar geheel lijkt op het dialectgebruik in het zuiden van Holland. Vooral in Dordrecht wordt een hoge mate van overeenkomst gemeten. Dit hoeft ons niet te verbazen, omdat ook al uit eerder, niet-taalkundig, onderzoek is gebleken dat er rechtstreekse verbanden zijn tussen de kanselarij en Dordrecht. Zo is de grafelijke klerk Melis Stoke werkzaam geweest in Dordrecht, voordat hij in grafelijke dienst kwam. Wanneer we het dialect van de klerken afzonderlijk analyseren dan blijkt dat de ene klerk wat zuidelijker georiënteerd is dan de andere. Alle scribenten hebben echter een westelijk profiel. De klerken bezitten allemaal multidialectale vaardigheden. Hiermee wordt bedoeld dat ze ieder in meer of mindere mate gebruik maken van dialectvarianten uit (ver) uiteenliggende gebieden. Daarnaast blijkt onder meer dat er al een kanselarijtaal tot ontwikkeling komt.

Dit boek, met veel foto's van oorkonden en dialectkaarten, is een aanrader voor iedereen die geïnteresseerd is in het Middelnederlands, de geschiedenis van de Nederlandse taal, corpusanalyse en het lokaliseren van Middelnederlandse teksten. Daarnaast heeft deze studie ook veel te bieden voor een ieder die belangstelling heeft voor de geschiedenis van Holland, de Hollandse grafelijke kanselarij en Middeleeuwse schrijfcentra in het algemeen.

Het fraai uitgevoerde boek (EUR 50,00 excl. verzendkosten) is te bestellen bij de Stichting Neerlandistiek VU, Faculteit der Letteren, Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam (ISBN 90-72365-73-9), of bij Nodus Publikationen, Postfach 5725, D-48031 Münster. (Het Duitse ISBN is 3-89323-447-0.)