Rub: 0304.04

Date: Sun, 13 Apr 2003 02:03:53 +0200
From: P.J. Verkruijsse <piet.verkruijsse@hum.uva.nl>
Subject: Rub: 0304.04: Promoties F.J. van der Kuip op di 22 april 2003 te Amsterdam, O. Westers op di 6 mei 2003 te Amsterdam en L. Duyvendak op wo 7 mei 2003 te Utrecht

Hora est!

Dinsdag 6 mei 2003, 12:00 uur, Universiteit van Amsterdam.
O.C.W. Westers: 'Welsprekende burgers. Rederijkers in de negentiende eeuw'.
Promotoren: prof.dr. W. van den Berg, prof.dr. W.W. Mijnhardt (UU).

Samenvatting proefschrift door Oscar Westers <oscar@terpstranet.nl>:
Rederijkerskamers in de negentiende eeuw, ze vormen een even onbekend als omvangrijk fenomeen. Omvangrijk, omdat er meer dan duizend van dergelijke gezelschappen hebben bestaan. Onbekend, omdat van die enorme erfenis bijna niets is blijven hangen. Welsprekende burgers geeft rederijkerskamers de plaats terug die ze in cultuurhistorisch opzicht toekomt. De kamerleden houden zich bezig met de beoefening van voordrachtskunst, de zogenaamde 'uiterlijke welsprekendheid'. De vroegste gezelschappen doen dat om het nationale toneel uit het vermeende slop te trekken. Maar al gauw wordt het 'rederijken' een doel op zich. Men draagt Nederlandse gedichten en drama's voor in stemmig rokkostuum, zonder gebruikmaking van toneelattributen. Rederijkers zijn trotse burgers, die beslist niet verward willen worden met losbandige artiesten. Ze kennen hun klassiekers in de vaderlandse poëzie en willen die voor een breed publiek toegankelijk maken. Daarmee dragen rederijkers in belangrijke mate bij aan een canon van kennis en stijlvormen, die aan de basis staat van het negentiende-eeuwse 'cultureel burgerschapsideaal'. Wanneer dat ideaal onder invloed van de maatschappelijke polarisatie vanaf de jaren 1860 zijn bindende waarde verliest, gaat een nieuwe generatie rederijkers zich sterk maken voor een moderne maatschappijvisie, waarbij groepsbelang prevaleert boven algemeen belang. Zo leveren de alom aanwezige rederijkerskamers een grote bijdrage aan de opkomst van het verzuilde bestel, dat in Nederland uiteindelijk de toekomst blijkt te hebben.

Woensdag 7 mei 2003, 12.45 uur, Universiteit Utrecht.
Mevrouw Lizet Duyvendak: '"Door lezen wijder horizont". Het Haags Damesleesmuseum'.
Promotor: prof. dr. J.J. Kloek.

De lectuur van vrouwen bracht de afgelopen eeuwen veel pennen in beweging. Critici tonen zich bezorgd over de inhoud van bepaalde boeken en waarschuwen dat deze niet geschikt zijn 'voor onze echtgenotes en dochters', of vragen zich af of 'het gecompliceerde zieleleven van Anton Wchter wel begrijpelijk zal zijn voor Hollandse huismoeders'. Literaire auteurs en critici vertonen bovendien soms een zeker dédain over het niveau van de door vrouwen gelezen en geschreven boeken.
Deze beelden over de vrouwelijke lectuur zijn in de literatuurgeschiedschrijving tot nu toe vrijwel klakkeloos gereproduceerd, maar worden in 'Door lezen wijder horizont' kritisch onderzocht op basis van notulen, catalogi en aanschafadviezen van het Haagse Damesleesmuseum. Dit 'Damesleesmuseum' is een vrouwenbibliotheek die in 1894 werd opgericht en nog steeds bestaat. Voordat een boek in de collectie mocht worden opgenomen werd het eerst gekeurd door het 'leescomité'. Deze keuringen vormen een unieke bron met waardeoordelen van 'gewone' lezers, die laat zien over welke aanschaf er discussie ontstond, en op welke punten het Damesleesmuseum afwijkt van de contemporaine kritiek of de tegenwoordige canon.
Het Damesleesmuseum werd opgericht ten tijde van de eerste feministische golf. Het boek beschrijft de relatie met de vrouwenbeweging, waarom in 1894 de oprichting van een leesgezelschap speciaal voor vrouwen noodzakelijk was, wie er lid werden, en wat de leden van het Damesleesmuseum verwachtten.
De collectie verschafte de leden in de beginjaren een opening tot werelden waarvan ze tot dan toe verre werden gehouden. Via een enquête zijn de leesmotieven en leesgewoonten van de huidige leden onderzocht, waarbij aansluiting is gezocht met het cultuursociologische onderzoek naar leesmotivatie.
De tracering van het leesgedrag van een specifieke groep lezers over een periode van enkele generaties is nieuw in het onderzoek naar cultuurconsumptie, evenals als de combinatie van historisch en enquêterend onderzoek.
Van het proefschrift verschijnt een handelseditie bij uitgeverij Vantilt in Nijmegen, ISBN 90-75697-95-3, prijs EUR 24,90.