|
Col: 0401.26
Date: Mon, 19 Jan 2004 17:48:55 +0100
From: Marc van Oostendorp <Marc@vanOostendorp.nl>
Subject: Col: 0401.26: Column 52 van Marc van Oostendorp: In ons leven is het minder eenvoudig. De wederkomst van het onderwaterscherm
Column 52 van Marc van Oostendorp:
In ons leven is het minder eenvoudig. De wederkomst van het onderwaterscherm
Wie na 1980 geboren is, of voor 1940, kent het woord waarschijnlijk
niet eens, maar bij veel mensen die tien jaar geleden ook al een
computer gebruikten zorgt het voor een dromerige blik: ach ja,
hetonderwaterscherm!
Tot een jaar of twaalf geleden gebruikte elke computergebruiker in
Nederland hetzelfde tekstverwerkingsprogramma - op elk bureau zag je
WordPerfect staan. Twee versies hebben vooral een grote verspreiding
gehad: versie 4.2 en versie 5.1. Toen besloot Microsoft dat het genoeg
was: met een enorme commerciële overmacht zorgde het ervoor dat
binnen een paar jaar iedereen op cursus moest om de oude commando's af
te leren en in plaats daarvan te leren hoe het moest in Microsoft Word.
De eerste versies van dat programma konden ook nog makkelijk
WP-bestanden lezen en zelfs schrijven, zodat je nog wel kon samenwerken
met de domoor die bij de concurrent bleef tiepen. Na een tijdje was dat
ook afgelopen: inmiddels weet niemand beter dan dat de woorden
'tekstverwerker' en 'Word' synoniem zijn.
Het onderwaterscherm is daarbij geheel verdwenen, want hoewel Word in
veel opzichten duidelijk een kopie was van WP, en in sommige opzichten
ook een verbetering, zag Microsoft geen emplooi voor dit snufje. In WP
kon je je scherm in tween verdelen: boven zag je de tekst min of meer
zoals hij er opgemaakt uit zou komen te zien, en onderin zag je alle
codes die het programma had ingevoegd. Had je bijvoorbeeld het woord
man cursief gemaakt, dan zag je onderin het scherm zoiets als
[cursief]man[einde cursief]. Veel mensen die intensief tekstverwerkten,
keken vaak naar dat onderwaterscherm, bijvoorbeeld om te zien of er
geen 'vuile' opmaak in de tekst kwam te staan
- opmaak die niets deed, zoals in de zin de man [cursief][einde
cursief] kijkt verbaasd. Je had een rustig, kaal computerscherm zonder
toeters en bellen waarop je precies kon zien wat je aan het doen was.
Wat je ook verder van Word-bestanden kunt zeggen, ze zijn in ieder
geval ongenaakbaar. Je ziet op je scherm vrij nauwkeurig hoe de pagina
eruit komt te zien, maar rustig is dat scherm geenszins, en welke
opdrachten je allemaal hebt gebruikt om die pagina er zo uit te laten
zien, kun je nooit meer achterhalen. Een tijdje geleden vertelde de
columnist Hans Ree op de radio dat hij om die redenen zijn WP 5.1 voor
DOS altijd trouw is gebleven, hoeveel problemen dat hem in de loop van
de tijd ook had bezorgd bij het inleveren van zijn stukjes. Hij
vertelde trouwens ook dat de schrijver Tim Krabbé ook bij zijn
oude tekstverwerker was gebleven, maar om een andere reden; hij had
ooit zoveel tijd gestoken in het bedenken van allerlei macro's om het
schrijven sneller te maken, dat hij die macro's nog zeker enkele
tientallen jaren moest gebruiken wilden ze hem inderdaad een netto
tijdwinst opleveren.
Op internet zijn wel meer lofzangen te vinden op het onderwaterscherm.
Wie nog terugverlangt doet dat meestal vanwege dat scherm. Er zijn
zelfs filosofische beschouwingen aan gewijd:
- In onze tekstverwerker drukken we op F11 om de
toegevoegde codes zichtbaar te maken. Daarmee krijgen we de
opmaakproblemen duidelijk. Maar in ons leven is het minder
eenvoudig, alleen al omdat er verschillende lagen zijn in het
onderwaterscherm.
(http://users.ncrvnet.nl/gjhardeman/onderwat.htm)
In de tijd dat iedereen naar Word overstapte, stapte ik over naar het
tekstverwerkingssysteem LaTeX (spreek uit: laa-tech), omdat iemand me
ervan had overtuigd dat je daar veel gemakkelijker fonetische tekens in
kon afdrukken, dat je daar volkomen automatisch bibliografieën in
kon maken, en dat je er automatisch voorbeelden in kon laten nummeren.
En dat het hele systeem werkte volgens het principe van het
onderwaterscherm: je kon de hele tijd precies zien welke codes je
invoegde, je kon die codes ook naar hartelust veranderen, enzovoort.
Nou, dat wilde ik ook wel, en zo schreef ik mijn proefschrift in LaTeX.
Aan de voordelen van dat systeem zaten ook wel grote nadelen. Het
grootste was misschien wel dat ik helemaal geen 'bovenwaterscherm' had.
Ik kon wel alle codes intikken, maar mijn computer thuis was niet
krachtig genoeg om die codes vervolgens te vertalen naar een opgemaakt
bestand. Om te zien hoe de pagina eruit zag, moest ik de tekst op een
floppy zetten, deze meenemen naar de universiteit, daar de tekst
overzetten op een van de 'werkstations', daar een paar programma's
aanroepen, en dan kreeg ik een opgemaakt bestand. Hoe dat eruit zag kon
ik eigenlijk alleen maar zien door het naar de printer te sturen.
Die complexiteit was een reden om LaTeX aan de wilgen te hangen nadat
ik mijn proefschrift had afgemaakt. Een andere reden was dat uitgevers
vaak geen raad wisten met de bestanden die ik had gemaakt. En zo raakte
ik alsnog in gevecht met Word, de onzichtbare codes die dat programma
voortbracht, en het onvoorspelbare gedrag dat daar het gevolg van was
(tabellen die om onverklaarbare redenen ineens oneindig lang werden;
teksten die je net binnen de door de redactie gestelde limiet van
twaalf pagina's had gebracht, en die ineens dertien pagina's lang
werden als je een zin weghaalde, enz.) En nog een reden was, dat ik op
het Meertens Instituut kwam te werken, en daar hadden ze alleen Apple
Macintosh, en de LaTeX-programma's voor dat systeem bevielen me niet.
(Word kreeg overigens in de laatste versies ook een soort van
onderwaterscherm, maar voor de ware liefhebber was dat toch niet wat je
wilde: veel van de codes bleven onbegrijpelijk, en sommige codes worden
waarschijnlijk ook helemaal niet getoond.)
Sinds een paar jaar is het systeem van Apple echter helemaal veranderd,
en sinds een paar maanden heb ik een laptop waar dat nieuwe systeem
opzit. En dat nieuwe systeem, daar zit onder de motorkap precies
dezelfde techniek die de computers op de universiteit vroeger hadden
(Unix of Linux, voor wie dat wat zegt).
En zo heb ik ineens weer een onderwaterscherm. Omdat de techniek in de
tussentijd vooruitgegaan is, kunnen LaTeX-bestanden automatisch worden
omgezet in pdf-bestanden, een formaat dat je makkelijk op je scherm
kunt bekijken, en dat bovendien kan worden uitgewisseld met andere
computers via het Internet. Die omzetting naar pdf gaat zo razendsnel
dat ik op mijn beeldscherm twee vensters naast elkaar heb:
één met het onderwaterscherm, waarin ik werk, en
één met het bovenwaterscherm - het resulterende
pdf-bestand. Er zijn ook programma's die het mogelijk maken om een
pagina te vertalen naar opmaak voor het web, en zelfs van en naar
Word-bestanden. LaTeX is gratis (en bestaat tegenwoordig overigens ook
in mooie versies voor Windows-computers). Je moet er wel een paar codes
voor leren, maar heel ingewikkeld zijn die niet. Mij pakken ze mijn
onderwaterscherm niet meer af.
Marc van Oostendorp, http://www.vanoostendorp.nl/
Om de helderheid van LaTeX-onderwaterbestanden te demonstreren, heb ik
een (becommentarieerde) LaTeX-versie en het resulterende pdf-bestand op
de Neder-L-site geplaatst:
- LaTeX-versie:
http://www.neder-l.nl/bulletin/2004/01/onderwaterscherm.tex
- pdf-versie: http://www.neder-l.nl/bulletin/2004/01/onderwaterscherm.pdf
|
