0410.11 Terug
Vooruit 0410.13

Sym: 0410.12

Date: Fri, 08 Oct 2004 23:05:16 +0200
From: P.J. Verkruijsse <p.j.verkruijsse@uva.nl>
Subject: Sym: 0410.12: Symposium 'De retorica van Aristoteles', vr 12 november 2004, Leuven

De retorica van Aristoteles

Symposium georganiseerd door de ISHR-Benelux (International Society for the History of Rhetoric) en het Leuvense Departement Klassieke Studies, Afdeling Griekse Filologie, naar aanleiding van de verschijning van de Nederlandse vertaling door Marc Huys.

LEUVEN, vrijdag 12 november 2004

Locatie: KULeuven, College de Valk, auditorium Zeger Van Hee, Tiensestraat 41, 3000 Leuven.

Programma

 
  Vanaf 10.30 uur     Ontvangst met koffie   
  10.55   Welkom door Marc Huys (namens het Departement Klassieke Studies, Leuven) en Opening van het symposium door Antoine Braet (voorzitter ISHR-Benelux, Leiden en Amsterdam)  
  11.00-11.30   Kristoffel Demoen (Gent): Het voorbeeld van Aristoteles  
  11.30-12.15   Frans van Eemeren en Peter Houtlosser (Amsterdam): Aristoteles' invloed op de moderne Amsterdamse argumentatietheorie  
  12.15-13.30   Lunch  
  13.30-14.00   Marc Huys (Leuven): De "hoop" bij Aristoteles en de wanhoop van de vertaler  
  14.00-14.45   Jeroen Bons (Utrecht): Aristoteles' Retorica: tussen dialectiek en ethiek  
  14.45-15.15   Koffiepauze 1  
  15.15-15.45   Antoine Braet en Jaap de Jong (Leiden): Aristoteles en de inleidingstechnieken van moderne sprekers  
  15.45-16.00   Koffiepauze 2  
  16.00-16.30   Presentatie van de vertaling door Luc Devoldere (Ons Erfdeel) en Carlos Steel (Leuven), met aanbieding aan Samuel IJsseling  
  Vanaf 16.30   Receptie aangeboden door de Historische Uitgeverij  
 

Samenvatting van de lezingen

K. Demoen: Het voorbeeld van Aristoteles

We argumenteren en demonstreren allemaal voortdurend met voorbeelden. Logisch dus dat Aristoteles aan het voorbeeld (paradeigma, exemplum) behoorlijk wat aandacht besteedt in zijn Retorica. Trouw aan zijn fameuzeopeningszin over de parallellie tussen retoriek en dialectiek definieert hij het paradeigma bij herhaling als retorische inductie.
In deze lezing wordt geanalyseerd wat Aristoteles in zijn Retorica allemaalover het voorbeeld zegt. Is het allemaal wel zo logisch? Speelt de (ook in vele andere talen opduikende) polysemie van de term hem geen parten? En lijdt hij niet onder systeemdwang? Daarnaast zal kort vergeleken worden met wat latere retorische theorieën uit de Oudheid zeggen over het paradeigma/ exemplum. Dat zal leren hoe voorbeeldig Aristoteles op dit vlak is geweest.

F.H. van Eemeren en P. Houtlosser: Aristoteles' invloed op de moderne Amsterdamse argumentatietheorie

In de moderne Amsterdamse argumentatietheorie wordt argumentatie opgevat als onderdeel van een kritische discussie die ten doel heeft een verschil van mening op een redelijke manier tot een oplossing te brengen. In de praktijk streven mensen die argumenteren echter niet uitsluitend naar een belangeloze oplossing van hun verschillen van mening. Ze zijn er tevens op uit die verschillen in de door hen gewenste zin op te lossen. Analoog aan wat Aristoteles in de eerste zin van zijn Retorica over de dialectica en de retorica opmerkt, stellen Van Eemeren en Houtlosser dat deze twee doelen niet incompatibel hoeven te zijn. In de lezing presenteren zij hun voorstel voor een analyse van de wijze waarop discussianten strategisch manoeuvreren om zowel overtuigend te zijn als redelijk te blijven. Van Eemeren en Houtlosser laten zien dat in een dergelijke analyse niet alleen aan de kritische maar ook aan de persuasieve aspecten van het argumenteren recht wordt gedaan.

M. Huys: De "hoop" bij Aristoteles en de wanhoop van de vertaler.

De verschillende betekenissen en vertaalmogelijkheden van het Griekse woord 'elpis' in Aristoteles' Retorica illustreren de problemen waarmee een vertaler van Aristoteles geconfronteerd wordt. Hoewel elpis veelal vertaald wordt door 'hoop' dekte het begrip in de Oudheid niet dezelfde lading en moet het soms vertaald worden door 'verwachting', 'illusie', 'vermoeden','vrees'... Bij Aristoteles is de elpis een cognitieve, op de toekomst gerichte activiteit van de geest, maar zonder de positieve connotatie inherent aan het Nederlandse 'hoop'. In de praktijk blijkt de vertaling 'hoop' in de meeste passages goed te functioneren, maar voor een genuanceerd tekstbegrip is het noodzakelijk de ruimere betekenis van de Griekse term in gedachte te houden.

J. Bons: Aristoteles' Retorica: tussen dialectiek en ethiek

Aristoteles' tractaat over de retorica heeft raakvlakken met zijn logische werken, waaronder vooral zijn Topica, en zijn ethische werken. Zijn analyse van wat een retorisch argument is omvat aspecten die te maken hebben met de argumentatieve structuur en de regels van het redeneren enerzijds, en met vormen van ervaringskennis en algemeen aanvaarde opvattingen over hoe mensen zich gedragen anderzijds. Beide sferen komen samen in het retorisch argument par excellence: het enthymeem.

A. Braet en J. de Jong: Aristoteles en de inleidingstechnieken van moderne sprekers

In een hem kenmerkende passage over de inleiding van toespraken veroordeelt Aristoteles de adviezen die in de retoricahandboeken van zijn tijd gegeven werden. Hij vindt de aangeraden technieken grotendeels onzakelijk. Toch verstrekt hijzelf gelijksoortige adviezen. Het is interessant om in het licht van deze ambivalente houding te kijken naar de opvattingen en de praktijk van moderne sprekers: hoe denken zij over inleidingstechnieken en welke daarvan gebruiken zij.

Deelname en bereikbaarheid

Deelname aan het symposium is gratis, met uitzondering van de lunch: een broodjesmaaltijd wordt voorzien tegen betaling ter plaatse. Graag aanmelding via e-mail: maarten.depourcq@arts.kuleuven.ac.be. (deelname aan symposium, broodjesmaaltijd en receptie afzonderlijk vermelden a.u.b.)

Men kan de locatie van het symposium als volgt bereiken:

  • Met de trein: In het station Leuven neemt men om het even welke bus richting centrum en stapt af op het Fochplein. Te voet is het dan nog 5 min. via de Tiensestraat tot aan het college de Valk.
  • Met de wagen:
    • Vanop de E 40 (Brussel-Luik) volgt u richting "E 314-Hasselt-Genk-Leuven". Dan volgt u richting "Leuven". Dit is afrit 15 op de E 314. U komt op de N264 "Boudewijnlaan". Aan de 3de verkeerslichten slaat u rechts af. Zo komt u op de "Ring rond Leuven". U volgt de ring over "Naamsepoort" en "Parkpoort" tot aan "Tiensepoort" (3de verkeerslichten). Daar neemt u links de "Blijde Inkomststraat" naar Parking Ladeuze. Deze ondergrondse betaalparking bevindt zich vlakbij de achter-ingang van de Valk. Via deze doorgang (rechts van de zaak 'Vini France') wandelt u naar de voorkant van het gebouw (de Oude Valk) waar het auditorium Zeger Van Hee zich bevindt.
    • Komt u vanuit richting Hasselt via de E 314, dan neemt u best afrit 18 richting "Leuven" tot aan de ring. Volg de ring richting Tienen tot aan de "Tiensepoort". Ook wie vanuit Mechelen Leuven binnenrijdt slaat aan de ring best links af tot aan de Tiensepoort. Voor de verdere wegbeschrijving zie hierboven.


[Dit nummer][Agenda]