|
Col: 0512.42
Date: Tue, 27 Dec 2005 12:28:57 +0100
From: Peter-Arno Coppen <P.A.Coppen@let.ru.nl>
Subject: Col: 0512.42: Linguïstisch Miniatuurtje CVIII: Nieuwe
Linguïstisch Miniatuurtje CVIII:
Nieuwe zinnen
"Dit laat de regering niet onberoerd, PSV overwintert in
Champions League, de Nederlandse taal is het afgelopen jaar weer
verrijkt met talloze nieuwe zinnen. We praten hierover in de studio
met dr. Wim Fijntjes, hoofdredacteur van een landelijke ochtendkrant,
en auteur van het boekje De zin van dit boekje, waarin een
selectie staat van al die nieuwe zinnen van 2005. Goedemorgen meneer
Fijntjes..."
"Goedemorgen."
"Meneer Fijntjes, u vertelde mij net dat u liever niet
aangekondigd wilde worden als taalkundige. Hoe zit dat?"
"Nou ja, eh, taalkundige, dat klinkt meteen, zeg maar, zo
cru, nietwaar?"
"Want?"
"Eh, dan denken de mensen meteen aan, eh, ontleden en zo, en het
kapotmaken van de taal."
"En dat is niet waar u voor staat."
"Nee, bepaald niet. Ik noem mezelf dan ook liever
taalconservator, iemand die de taal koestert en bewaart voor
het nageslacht, net als in een museum, zal ik maar zeggen."
"Jaja."
"Ik schrijf de mensen ook niets voor, ik heb niet de behoefte om
de taal te veranderen, ik registreer alleen de nieuwe zinnen in de
taal, en als zodanig lever ik een bijdrage aan, eh, ja, wat ik dan
noem geschiedschrijving van het Nederlands."
"En dat is belangrijk voor...?"
"Eh, nou ja, als je alleen al kijkt hoe wij tegenwoordig onder de
voet gelopen worden door allerlei talen zoals het Engels, dan is het
duidelijk dat we alle zeilen bij moeten zetten..."
"Om maar eens een goed Nederlandse uitdrukking te gebruiken..."
"Precies! Ehh, alle zeilen bij moeten zetten om eh, eh, te redden
wat er te redden valt, daar komt het wel zo'n beetje op neer."
"En vandaar uw jaarlijkse boekje. Want u doet dit al een aantal
jaren."
"Inderdaad. Ik verzamel eigenlijk al mijn hele leven nieuwe
zinnen..."
"Ah, dat wilde ik juist vragen. Hoe doet u dat eigenlijk?"
"Nou, dat is aardig dat u dat vraagt, want vroeger ging dat
allemaal met de hand natuurlijk. Dat was wel een leuke tijd, je
voelde je dan echt een beetje een pionier."
"Een pionier."
"Ja. Ik weet nog dat ik in de zomer op de camping, zo na het
middageten, een beetje half in de zon zat te slapen, en dat mijn
vrouw dan aan het lezen was in de damesbladen, en dan af en toe
uitriep Wim, ik heb er weer eentje! Ja, dat waren mooie
tijden. Dan wilden we 's avonds wel eens een flesje wijn
opentrekken."
"Maar tegenwoordig gaat dat anders, neem ik aan."
"Ja natuurlijk. Nu gaat dat allemaal met de computer, dat
begrijpt u wel."
"Natuurlijk."
"Daar hoef ik eigenlijk niet meer zoveel aan te doen. Ik hoef
alleen maar te schiften."
"Aha. En om hoeveel nieuwe zinnen gaat het dan, eh, per jaar
bijvoorbeeld?"
"Nou, precies weten we het eigenlijk niet, maar het loopt wel in
de miljoenen."
"Zo! Miljoenen nieuwe zinnen per jaar?"
"Dat wil zeggen, alleen al in de publicaties die wij
gedigitaliseerd hebben. Maar dat is toch al gauw de helft van de
totale Nederlandse productie in een jaar."
"Maar dat mogen we toch stellen dat het Nederlands nog
springlevend is!"
"Nou, u moet niet vergeten dat de meeste van die zinnen, dat zijn
eh, eendagsvliegen."
"Dat zijn geen blijvertjes."
"Precies, want taalgebruikers zijn erg makkelijk in het maken van
nieuwe zinnen, vaak op basis, eh, naar analogie van oude
zinnen. En die worden dan op een dag gebruikt en verdwijnen dan weer
meteen in de vergetelheid."
"En hoe bepaalt u wat de blijvertjes zijn?"
"Dat doet de computer."
"Aha."
"We hebben daar criteria voor opgesteld."
"Criteria."
"Ja. Ehh, regels zeg maar, voor wanneer een zin serieus genomen
kan worden."
"En die zijn?"
"Als dezelfde zin in drie onafhankelijke publicaties voorkomt,
dan telt hij officieel als nieuwe zin van de Nederlandse taal."
"Waarom drie?"
"Ehhmm, dat is een beetje nattevingerwerk. Twee kan nog toeval
zijn, en vier, dan vallen er toch een hoop leuke nieuwe zinnen weer
uit."
"En dan houdt u er miljoenen over."
"Miljoenen ja. Precieze aantallen ontbreken, want je hoeft
natuurlijk niet alles mee te tellen."
"Zoals?"
"Ehh, neem dat voorbeeld PSV overwintert in Champions
League, die zin is vrij jong, maar dat is natuurlijk wel een
variant op Ajax overwintert in Champions League. En als we nou
het volgend jaar krijgen AZ overwintert in Champions League,
dan tellen we die natuurlijk niet mee."
"Natuurlijk."
"En andere spelling uiteraard. Een zin als De huidige
spellingregels zijn ideeëloos is in principe hetzelfde als
De huidige spellingregels zijn ideeënloos."
"Jaja. En hoe maakt u dan uiteindelijk de selectie voor uw
boekje?"
"Ja, dat is eigenlijk op basis van jarenlange ervaring. Het komt
er zo'n beetje op neer dat ik vooral kijk naar de
amusementswaarde van zo'n nieuwe zin."
"De amusementswaarde."
"Ja. Wat je toch vaak ziet is dat zo'n nieuwe zin meestal
ontstaat naar aanleiding van een actualiteit."
"Aha."
"Dan gebeurt er iets bijzonders, en dan zie je dat zo'n
journalist (meestal is het een journalist) denkt van hee, laat ik
daar eens een nieuwe zin voor bedenken. En voor je het weet slaat dat
dan aan en de volgende dag zie je dat meer mensen dat oppikken."
"Mmmmmm."
"En daar komt dan bij: zo aan het einde van het jaar vinden
mensen het leuk om op de gebeurtenissen van het afgelopen jaar terug
te blikken, en dat kan heel goed aan de hand van zo'n verzameling
nieuwe zinnen."
"Kunt u nog eens een leuk voorbeeld geven?"
"Eh, nou, bijvoorbeeld die zin Dit laat de regering niet
onberoerd. Die zin stond dit jaar in de troonrede, en daar
ontstond een hoop commotie over omdat de verzamelde deskundigen meen
ik dachten dat de gewone taalgebruiker daar niets van zou begrijpen."
"Jaja, dat was ergens in september, niet?"
"Precies, zo rond Prinsjesdag had je dat. Toen was het in alle
journaals, en ik meen dat u toen nog een van die deskundigen in uw
radioprogramma had."
"Ja dat kan wel zijn. Goh, leuk, dus allemaal naar de winkel om
uw boekje, De zin van dit boekje te kopen."
"Ook leuk als kerstkadootje."
"Tot slot, waarom blijft u dit doen? Wordt u zo langzamerhand
niet een beetje moe van al die nieuwe zinnen? Waar houdt het op, denk
ik dan."
"Nee, bepaald niet. En ik heb natuurlijk ook een hoge hypotheek,
en we moeten nog maar afwachten hoe het met de nieuwe zorgverzekering
gaat, nee, dat boekje is voor mij echt wel een noodzakelijkheid in
deze dure decembermaand."
"Hahaha, ja, dat is dus voor u de zin van dit boekje! Meneer
Fijntjes, ik dank u hartelijk voor uw toelichting, en wij gaan snel
door naar het volgende onderwerp. Maar eerst verkeersinformatie."
Peter-Arno Coppen
|
