0706.01 Terug
Vooruit 0706.03

Vra: 0706.02

Date: Fri, 8 Jun 2007 12:47:05 +0200
From: Nicoline van der Sijs <nvdsijs@euronet.nl>
Subject: Vra: 0706.02: Nicoline van der Sijs: Help de Statenbijbel 1637! (Een oproep tot deelname aan een nieuw project dat de tekst van de Statenbijbel 1637 digitaal beschikbaar wil gaan stellen)

Help de Statenbijbel 1637!

Nicoline van der Sijs

Ieder zichzelf respecterend land zorgt ervoor dat de belangrijkste, vormende teksten voor zijn staatsburgers beschikbaar en toegankelijk zijn. Het belang van de Statenvertaling van de Bijbel -- en wel de oorspronkelijke editie uit 1637 -- staat buiten kijf. Deze vertaling is door de commissie-Van Oostrom uitverkoren tot een van de 'vensters' op het verleden die tezamen de historische canon van Nederland vormen. De taalkundige, cultuurhistorische en religieuze waarde van die bijbelvertaling is onschatbaar. De invloed die deze tekst heeft gehad op de Nederlandse taal, cultuur en het religieuze gedachtegoed is eveneens onschatbaar. Maar die invloed zou wel geschat kúnnen en zelfs móéten worden. Dat kan echter alleen als de tekst van de Statenvertaling digitaal beschikbaar en doorzoekbaar is.

Ter illustratie: als historisch-taalkundige heb ik het idee dat de invloed van het Duits op de Nederlandse protestantse bijbelvertalingen veel groter is dan tot dusverre werd aangenomen. Dat idee zou ik willen toetsen. Daarvoor moeten de Nederlandse en de Duitse bijbeltekst -- die als voorbeeld heeft gediend voor de Nederlandse vertaling -- met elkaar worden vergeleken. Wil men dat enigszins systematisch doen, dan zal men de mogelijkheden die de computer tegenwoordig biedt, moeten benutten -- en daarvoor moet de tekst digitaal beschikbaar zijn.

De meeste mensen met wie ik spreek over mijn ideeën voor onderzoek, gaan er blindelings van uit dat de tekst van de Statenvertaling voor iedereen beschikbaar 'ergens' op internet staat. Dat is niet helemaal onjuist: inderdaad heeft het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG) plaatjes, foto's van de pagina's van de oorspronkelijke tekst van de Statenvertaling, geplaatst op http://www.bijbelgenootschap.nl/digibi. Maar daarmee kun je geen onderzoek verrichten. Je kunt niet door de plaatjes heen zoeken naar woorden of begrippen. Je kunt zelfs de tekst niet gemakkelijk lezen, als je niet gewend bent aan het 17de-eeuwse drukwerk en taalgebruik. Er bestaan bovendien verschillende websites met digitale versies van de Statenvertaling, maar daarbij gaat het om 19de/20ste-eeuwse edities van de tekst. Het taalgebruik daarvan is, vergeleken bij de editie uit 1637, stilzwijgend en zonder enige verantwoording ingrijpend herzien en aangepast.

Ik heb allerlei instanties benaderd met het verzoek steun te bieden bij het digitaliseren van de oorspronkelijke editie van de Statenvertaling uit 1637. Iedereen ziet het belang ervan in, maar niemand voelt zich geroepen: het is (te) veel werk ('een heidens karwei' volgens één instantie), te duur, er zijn andere prioriteiten, et cetera. Legitieme redenen ongetwijfeld, maar het gevolg is dat er niets gebeurt.

Daarom een oproep. Laat ons de hand aan de ploeg slaan en niet langer wachten totdat een instantie het licht ziet. Laten we het werk, in de goede traditie van de bijbelvertalingen, aanvatten met een groep vrijwilligers -- dominees, al dan niet gepensioneerde leraren, neerlandici, taal- of letterkundigen, mensen die enige ervaring hebben met oudere Nederlandse teksten. De tekst omvat 1.418 pagina's, ofwel 140 porties van 10 pagina's. Iedere portie moet worden overgetikt en vervolgens door twee correctoren ('oversieners', in het taalgebruik van 1637) worden gecontroleerd. We beginnen met de bijbeltekst, en als alles voorspoedig verloopt, kunnen in tweede instantie de uiterst interessante kanttekeningen verwerkt worden. En als men de smaak te pakken krijgt, ligt de 'van nieus [...] oversiene' tweede druk uit 1657 te wachten -- een toegankelijk overzicht van de verschillen tussen de eerste en de tweede druk bestaat niet. Met het digitaliseren van de bijbeltekst wordt de concordantie die Abraham Trommius tussen 1672 en 1691 publiceerde, overbodig (hoewel ook deze tekst ongetwijfeld veel nieuwe inzichten zal opleveren, als hij is gedigitaliseerd...).

Wilt u aan dit project meewerken, stuur dan een berichtje naar nvdsijs@euronet.nl met een kort cv. Ik zal, met ondersteuning van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie in Leiden, het NBG en de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl), het project 'Digitalisering Statenvertaling' coördineren. Voor degenen onder u die zich met stijgende verbazing hebben afgevraagd waarom wij de tekst niet gewoon scannen en met behulp van software 'lezen': uit een proef van het NBG is gebleken dat dit niet mogelijk is gezien de kwaliteit van het drukwerk -- zie de plaatjes op bovengenoemde internetsite -- en het 17de-eeuwse Nederlands.

Nicoline van der Sijs


[Dit nummer]