Sym: 0803.31

Date: 19 maart 2008
From: Els Ruijsendaal <els@ruijsendaal.nl>
Subject: Sym: 0803.31: Symposium Peeter Heynsgenootschap: 'Literatuuronderwijs in Nederland in de 19e en het begin van de 20e eeuw', Den Haag, do 17 april 2008

Symposium Peeter Heynsgenootschap: 'Literatuuronderwijs in Nederland in de negentiende en het begin van de twintigste eeuw'

Plaats: Huygensinstituut (complex Koninklijke Bibliotheek), Den Haag (naast Centraal Station).

Het programma is als volgt:

10.30-11.00     Ontvangst met koffie/thee; mogelijkheid tot bezichtiging van de tentoongestelde boeken        11.00-11.15   Opening door de dagvoorzitter, gevolgd door een Inleiding over het werk van het Huygensinstituut door Annemarie Kets, themaleider Cultuuroverdracht en Adjunctdirecteur van het Huygensinstituut       11.15-12.00   Kris Steyaert (Universiteit Luik): "Wat er hollandsch is moet stil zijn, zoet en stil gelijk een muis": literatuuronderwijs in de Zuidelijke provincies onder koning Willem I Nadat koning Willem I het Nederlands tot nationale taal had uitgeroepen, werden in het francofone Zuiden van het rijk op verschillende fronten pogingen gedaan het gebruik van het Nederlands te stimuleren. Het grootste heil werd verwacht van het onderwijs, dat met dwingende maatregelen een speerpunt werd in de officiële taalpolitiek. Het gespannen klimaat waarin de neerlandistiek zich als nieuwe discipline in het Zuiden diende te consolideren heeft duidelijk zijn stempel gedrukt op de inhoud en de receptie van de studieboeken uit die tijd. Het was er de auteurs van de literatuurgeschiedenissen en anthologieën immers niet alleen om te doen hun studenten kennis te laten maken met een hun onbekende literaire traditie. De leermiddelen waren zo geconcipieerd dat de studenten samen met de leerstof een stevige portie vaderlandslievende propaganda te verwerken kregen. Door de dubbele functie die ze dienden te vervullen en de complexe taalkundige situatie in het Zuiden blijken sommige van deze studieboeken bij nader toezien heel wat interne contradicties te vertonen, zowel in de tekstkeuze als in het literair-historische kader waarin het aangeboden tekstmateriaal werd ingepast.     12.00-12.45   Gert-Jan Johannes (Universiteit Utrecht): "Het bolwerk onzer nationaliteit": vaderlands literatuuronderwijs in het voortgezet onderwijs, 1800-1900. Het schoolvak "Nederlands", inclusief het onderwijs in de vaderlandse literatuur, werd rond 1860 officieel ingevoerd. Maar al vanaf 1800 verschenen er heel wat schoolbloemlezingen en literatuurgeschiedenisboekjes. Waarom en voor wie? Wat waren de doelstellingen van het vak? Was het wel een "vak" in eigenlijke zin, of was het uitsluitend een middel om leerlingen te treiteren met zinloze bezigheden? Het schoolonderwijs in de vaderlandse literatuur, dat rond 1990 werd afgeschaft, heeft precies twee eeuwen bestaan. De lezing van Johannes beslaat de eerste helft daarvan.     12.45-13.45   Lunch in het restaurant van het KB complex (begane grond); mogelijkheid tot bezichtiging van de tentoongestelde boeken       13.45-14.30   Ton van Kalmthout (Huygensinstituut): "Middelaars tussen de cultuur en het opgroeiende geslacht". Deze lezing behandelt de literatuuronderwijzende leraar Nederlands. Zij concentreert zich op de verschillende leraarstypen die men in het tijdvak 1890-1940 onder neerlandici onderscheidde: de geleerde leraar, de artistieke leraar en de ambachtelijke leraar. Ideaal en werkelijkheid bleken voor de leraar Nederlands moeilijk met elkaar in overeenstemming te brengen. Maar juist de spanning daartussen heeft hem er steeds toe aangezet om nieuwe wegen te zoeken en aldus zijn beroepsgroep te professionaliseren en zich te ontwikkelen van een meervoudig bevoegde wetenschapper tot een gespecialiseerde taal- en literatuurpedagoog.     14.30-15.15   Suzan van Dijk (Universiteit Utrecht): "De gezonde, kloeke en mannelijke taal onzer door en door Nederlandsche geesten". En de schrijfsters, zoals gepresenteerd aan de 19e-eeuwse schooljeugd. Doorgaand op eerder onderzoek betreffende de Nederlandse aandacht voor George Sand (art. in Meesterwerk 1995), en n.a.v. Dit moet u niet onverschillig wezen! van Gert-Jan Johannes ga ik nader in op de aanwezigheid van vrouwelijke auteurs uit binnen- en buitenland in de schoolboeken.     15.15-15.45   Afsluiting en korte vergadering van het Peeter Heynsgenootschap met bespreking van de lopende en toekomstige activiteiten       15.45-16.30   Borrel in het Huygensinstituut; mogelijkheid tot bezichtiging van de tentoongestelde boeken

NB: U kunt zich opgeven voor het symposium door een mailtje te sturen naar F.Wilhelm@hetnet.nl of naar een van de andere bestuursleden (zie http://www.peeterheynsgenootschap.nl)