Rub: 0912.32

Date: 22 december 2009
From: L.K. Vermeer <l.k.vermeer@rug.nl>
Subject: Rub: 0912.32: Hora est! Promotie Leonieke Vermeer op do 21 januari 2010 te Groningen

Hora est! Promotie Leonieke Vermeer op 21 januari 2010 te Groningen

Frederik van Eeden las Darwin bij zijn ontbijt. Daarna schreef hij verder aan zijn dichtwerk 'Het lied van schijn en wezen I' (1895) waarin de evolutieleer in verschillende gedaanten opduikt. Literaire teksten refereren regelmatig aan wetenschappelijk gedachtegoed. Andersom zijn er in wetenschappelijke teksten allerlei narratieve, retorische en discursieve patronen te vinden. Deze wederzijdse kennisuitwisseling is blijven voortbestaan, ondanks het feit dat literatuur en wetenschap eind negentiende eeuw institutioneel gezien relatief zelfstandige domeinen werden.

In dit proefschrift staan de verhouding en het spanningsveld tussen het zowel open als gesloten karakter van deze domeinen centraal. Als uitgangspunt is het literaire perspectief gekozen, maar dit wordt als onderdeel beschouwd van een dynamische en complexe wisselwerking tussen literatuur, wetenschap en cultuur. De focus ligt op de literaire verwerking van natuurwetenschappelijke denkbeelden in het werk van Frederik van Eeden (1860-1932) en Felix Ortt (1866-1959). Aangezien deze auteurs ook op wetenschappelijk gebied actief waren, kunnen bij hen goed de dwarsverbanden tussen literatuur en wetenschap in het licht van het autonomiseringsproces worden onderzocht. Deze dwarsverbanden zijn in hun werk zichtbaar met, onder meer, de evolutieleer, de thermodynamica en de wiskunde. De auteurs gaven aan deze gedeelde kennis een eigen draai waarbij geestelijke lenigheid en ideologische stramheid samengingen.

Naast tekstanalytisch wordt de verwerking van wetenschap ook onderzocht op het gebied van strategische positionering; een belangrijk en tot dusver onderbelicht aspect bij het onderzoek naar de relatie tussen literatuur en wetenschap. In de moderne samenleving waarin specialisatie het devies werd, poogden Van Eeden en Ortt als 'geestelijke zwervers' de fragmentatie weer tot een eenheid te brengen. De auteurs tonen op die manier de voor het Nederlandse fin de siècle kenmerkende optimistische en utopistische zoektocht naar oplossingen van de dilemma's die de moderniteit met zich meebracht.