Archief

Deze webpage bevat het archief met gegevens over oudere nummers van dit tijdschrift. Meer recente, jongere nummers vindt u elders op deze site.

Jaargang 29, nummer 5, mei-juni 2000

• Jo van den Hauwe, Marc Stevens & Werner Schrauwen.
  Taalbeleid op de lagere school. Een brede aanpak. Blz. 3-18.
  (De basisschool heeft als taak het taalonderwijs zo in te richten dat alle - ook taalzwakkere - leerlingen maximale kansen krijgen om aan het maatschappelijk leven deel te nemen. Dat doel kan alleen maar bereikt worden met een 'brede aanpak', aldus Jo van den Hauwe, Marc Stevens & Werner Schrauwen. Dat een taakgerichte taaldidactiek alleen niet altijd volstaat om de taalachterstand weg te werken, illustreren ze aan de hand van enkele portretten van 'gettokinderen' uit de grootstad. De didactiek moet deel uitmaken van een ruimer taalbeleid dat gericht is op de relatie tussen de school en de kinderen-ouders-buurt enerzijds en op het bewust omgaan met meertaligheid op school en in de klas anderzijds. Belangrijk is ook dat hoge eisen worden gesteld aan het taalmateriaal dat in de les gehanteerd wordt. De auteurs belichten een aantal ingrepen op verschillende niveaus (van macro tot micro) en stofferen ze rijkelijk met concreet voorbeeldmateriaal.)
• Mie Sterckx.
  Graffiti op school. Een manier om anderstalige nieuwkomers uit het secundair taalvaardigheid bij te brengen? Blz. 19-30.
  (In het vorige nummer van VONK heeft Mie Sterckx de principes voorgesteld van een taakgerichte aanpak bij anderstalige nieuwkomers in het secundair onderwijs. Dat deze leerlingen in de beginperiode een basistaalvaardigheid moeten opbouwen die later als fundament dient voor de alfabetisering, illustreerde ze met de voorbeeldtaak Hoe til je met één lucifer 15 andere lucifers op? In deze bijdrage verduidelijkt ze door middel van drie voorbeeldtaken uit Taalkit 1 hoe je de taalvaardigheid van deze nieuwkomers verder kan opbouwen. De verschillen met de lucifer-taak worden meteen duidelijk: ze situeren zich op het vlak van de kloof die de leerlingen moeten overbruggen en de manier van ondersteuning bij het uitvoeren van de taak. Verder legt ze uit hoe je niet- en andersgealfabetiseerde leerlingen kan alfabetiseren en welke alfabetiseringslijn in de taken opgenomen is.)
• Els Gallin.
  Over leven - Overleven. Jeugdliteratuur, milieueducatie en vakoverschrijdend werken in de eerste graad so. Blz. 31-39.
  (Vakoverschrijdend werken met jeugdliteratuur hoeft niet altijd geïnitieerd te worden door de leraar Nederlands. Els Gallin is leraar ecologie en toegepaste wetenschappen in de derde graad tso van een tuinbouwschool en zat in de schrijfgroep voor de vakoverschrijdende eindtermen milieueducatie voor het secundair onderwijs. In deze bijdrage werkt ze een voorstel uit om milieueducatief te werken met jeugdliteratuur in de eerste graad so. Volgens haar sluiten de 'overlevingsverhalen' goed aan bij de leerwensen van jongeren omtrent natuur en milieu: ze gaan uit van het (over)leven in en met de natuur, het gedrag van dieren speelt vaak een rol, alsook de manier waarop andere culturen met de natuur omgaan. Aan de hand van Julie van de wolven van Jean Craighead George formuleert ze ideeën voor een interdisciplinair project dat aan heel wat vakoverschrijdende eindtermen voldoet. Een geannoteerde lijst met andere bruikbare overlevingsverhalen rondt de bijdrage af.)
• Wouter Brandt.
  Blz. 41-47.
  (Rubriek 'Werkhuis' met initiatieven, publicaties, websites en onderzoeksresultaten op het gebied van (begeleid) zelfstandig werken en leren.)
• Jan T'Sas.
  Blz. 48-49.
  (Rubriek 'Interkl@s' met belangwekkende taalsites.)
• Boekbesprekingen (Rubriek 'Ingeboekt'. Blz. 51-54.):
  • <Door: Wouter Brandt:> S. Bolhuis: Naar zelfstandig leren. Wat doen en denken docenten? Leuven/Apeldoorn: Garant, 2000.
  • <Door: Wouter Brandt:> J. Kaldeway (red.): Leren leren in het hoger onderwijs. Leuven/Amersfoort: Acco, 1999.
  • <Door: Wouter Brandt:> H. Van Gorp e.a.: Lexicon van literaire termen. Groningen/Deurne, 1998.
  • <Door: Kristin Maes> D. Schram & C. Geljon (red.): Grensverleggend literatuuronderwijs. Zutphen, 1998.
• Ingeblikt. Blz. 55-59.
  (Korte inhoud van: Moer 2000/2; Spiegel 16/3; Levende Talen Magazine 87/2; Levende Talen Tijdschrift 1/1; Werkblad voor Nederlandse Didactiek 28/3; Ons Erfdeel 43/1-2; Klapper 7/4; Openbaar 30/1; Schokla 165-166; Plein Primair; diverse SLO-publicaties.)
• Jaarregister 29e jaargang. Blz. 60-68.

Jaargang 29, nummer 4, maart-april 2000

• André Mottart & Ive Verdoodt.
  De verbeelding van de kust. Van literatuuronderwijs naar cultuurstudie. Blz. 3-14.
  (Het begrip geletterdheid maakt vandaag de dag een radicale verandering door, wat impliceert dat het moedertaalonderwijs zich opnieuw moet positioneren binnen deze nieuwe opvattingen. In dit artikel introduceren André Mottart & Ive Verdoodt het bredere concept multiliteracies als na te streven doel voor het literatuuronderwijs. Het is een vorm van geletterdheid die rekening houdt met de snelle verspreiding van nieuwe informatie- en communicatiemedia en de toenemende culturele en linguïstische diversiteit van onze samenleving. Vanuit dit perspectief bepleiten de auteurs een verschuiving van literatuuronderwijs naar cultuurstudie, waarbij geschreven teksten een plaats krijgen in een netwerk van andere 'tekstuele' genres. Deze theoretische inzichten worden vertaald in lessuggesties voor het secundair onderwijs rond het thema 'de kust en het kusttoerisme'. Uit vakoverschrijdend oogpunt kunnen deze lessen gezien worden als een bijdrage tot milieueducatie vanuit de populaire cultuur, kunst en literatuur.)
• Katrien Durnez & Fransien Vandermeersch.
  Het avontuur van het eindwerk. Blz. 15-29.
  (De Geïntegreerde Proef (GIP) is een verplicht werkstuk voor leerlingen van het zesde jaar tso of bso. Dit eindwerk wordt gestuurd vanuit de richtingsvakken, maar ook andere vakken worden zoveel mogelijk in het project geïntegreerd. In dit artikel formuleren Katrien Durnez & Fransien Vandermeersch suggesties voor de bijdrage van het vak Nederlands aan de GIP in de richting Sociale en Technische Wetenschappen. Daartoe presenteren ze een reeks gradueel opgebouwde oefeningen in communicatieve vaardigheden die leerlingen nodig hebben bij het opbouwen, uitwerken en presenteren van hun dossier. Dit alles rijkelijk gestoffeerd met concreet voorbeeldmateriaal. Maar ook het belang van de vakoverschrijdende samenwerking, de keuze van het onderwerp, het werken in groepen, de manier van evalueren, en de taakbelasting voor leraren en leerlingen worden door de auteurs uitvoerig toegelicht.)
• Mie Sterckx.
  Hoe til je met 1 lucifer 15 andere lucifers op? De opvang van anderstalige nieuwkomers in de beginperiode. Blz. 31-38.
  (Elk schooljaar opnieuw staan leerkrachten voor een op het eerste gezicht bijna onmogelijke opdracht: lesgeven aan anderstalige nieuwkomers met totaal verschillende achtergronden. In opdracht van het departement Onderwijs is het Steunpunt NT2 van de KU Leuven al een aantal jaren bezig met het ontwikkelen van lesmateriaal voor deze specifieke doelgroep. Na een korte schets van het onthaalbeleid in Vlaanderen licht Mie Sterckx de taakgerichte aanpak waarop het lesmateriaal gebaseerd is, toe. Aan de hand van een concrete taak uit Klaar? Af! voor het secundair onderwijs zet ze de kenmerken waaraan taken voor absolute beginners moeten voldoen, op een rij. Ten slotte geeft ze ook kort aan op welke manier alfabetisering in het materiaal aan bod komt, maar daarover weidt ze in het volgend nummer van VONK verder uit.)
• Ides Callebaut.
  De radio als bron van luisteroefeningen en van taalbeschouwing. Blz. 39-43.
  (In het werkelijke leven is luisteren vrij ingewikkeld, terwijl veel luisteroefeningen op de basisschool te eenvoudig zijn. In deze bijdrage stelt Ides Callebaut een luisteroefening voor die zo dicht mogelijk bij het 'normale' luisteren ligt. Als bron gebruikt hij het radionieuws in zijn normale context, met reclamespots en muziek eromheen. Samen met de leerlingen luistert hij naar een live uitzending die dus niet voorbereid kan worden. Welke doelstellingen hiermee nagestreefd worden, hoe zo'n complexe luisteractiviteit aangepakt kan worden, welke vaardigheden, kennis en attitudes de leerkracht daarvoor nodig heeft, en hoe deze opdracht ervoor zorgt dat de leerlingen op een ideale manier geleerd hebben, zijn topics die achtereenvolgens aan de orde komen. Niet alleen bruikbaar in het basisonderwijs overigens.)
• Wouter Brandt & Rita Rymenans. Blz. 45-50.
  (Rubriek 'Werkhuis' met initiatieven, publicaties, websites en onderzoeksresultaten op het gebied van (begeleid) zelfstandig werken en leren.)
• Jan T'Sas.
  Blz. 52-53.
  (Rubriek 'Interkl@s' met belangwekkende taalsites.)
• Boekbesprekingen (Rubriek 'Ingeboekt'. Blz. 55-62.):
  • <Door: Wouter Brandt:> Van Dale Groot woordenboek der Nederlandse taal. Dertiende, herziene uitgave. Utrecht/Antwerpen: Van Dale Lexicografie, 1999.
  • <Door: Wouter Brandt:> Van Dale Idioomwoordenboek. Utrecht/Antwerpen: Van Dale Lexicografie & Amsterdam/Brussel: Uitgeversmij. The Reader's Digest NV, 1999.
• Ingeblikt. Blz. 64-65.
  (Korte inhoud van: Moer 2000/1; keuzelijst 'Horen, zien en lezen'; publicaties van 'Jeugd en Poëzie'.)

Jaargang 29, nummer 3, januari-februari 2000

• Kris Van den Branden.
  Zeven vragen over taakgericht onderwijs (en een poging tot antwoord erop...) Blz. 3-19.
  (Taakgericht onderwijs is een didactiek die wereldwijd steeds meer wordt besproken en toegepast. Deze aanpak geeft echter ook geregeld aanleiding tot discussies, vooral als het gaat om de concrete toepassing ervan in de klas. In deze bijdrage probeert Kris Van den Branden een antwoord te formuleren op de meest gehoorde vragen:
  1. Is taakgericht onderwijs nu echt zo nieuw?
  2. Waarom toch altijd die omslachtige instructies en ingewikkelde werkvormen?
  3. Kan taakgericht onderwijs ook met laaggeschoolde volwassenen?
  4. Is er plaats voor grammatica binnen taakgericht onderwijs?
  5. Wordt er niet te veel van de leerkracht verwacht?
  6. Is taakgericht onderwijs niet typisch een NT2-didactiek?
  7. Is er eigenlijk al enig effect van taakgericht onderwijs waar te nemen?)
• Ann De Schryver.
  Mogen we weer gewoon luisteren? Of hoe oud en nieuw elkaar vinden. Blz. 21-27.
  (Christopher Humphris, hoofd van het Teacher Training DILIT International House te Rome, gaf enige tijd geleden een navorming over luistervaardigheid op de school voor volwassenenonderwijs waar Ann De Schryver lesgeeft. Tijdens deze studiedag stelde hij een vernieuwende luisteraanpak voor die inmiddels door verscheidene leerkrachten talen met succes uitgeprobeerd is. In deze inspirerende bijdrage stelt de auteur achtereenvolgens het verloop van de aanpak voor, schetst ze de achterliggende ideeën, en zet ze een aantal positieve en negatieve reacties op een rij. Ten slotte presenteert ze een aantal aandachtspunten en tips op basis van de ervaring die ze intussen zelf heeft opgedaan met deze luisteraanpak bij Nederlands als tweede taal. Ze maakt zich sterk dat de aanpak ook probleemloos op andere onderwijsniveaus en bij Nederlands als moedertaal toegepast kan worden.)
• Luc Wyns.
  Idomeneo. Van Grieks theater tot Barbie en Action Man. Blz. 29-42.
  (Wie de eindtermen en leerplannen van verschillende vakken uit de eerste graad secundair onderwijs naast elkaar legt, herkent daarin gelijklopende vaardigheden, ondanks de verschillende terminologie. Uit gesprekken die Luc Wyns met een collega geschiedenis uit de eerste graad voerde, werd snel duidelijk dat er grote overeenkomsten zijn tussen de vaardigheden die in beide vakken aan bod komen. Daarom sloegen ze de handen in elkaar om over Nederlands en geschiedenis heen een project op te zetten waarin aan die gelijklopende vaardigheden gewerkt wordt. Grieks theater leek een geschikt thema om vakoverschrijdend uit te werken. Een bewerking van de opera Idomeneo van Mozart door Frank Groothof stond centraal. In dit enthousiasmerende verhaal schetst Luc Wyns de doelen en het verloop van het project, en presenteert hij enkele resultaten van leerlingen die tot de verbeelding spreken.)
• Jan T'Sas.
  De kachel in. Blz. 44-46.
  (Een kritische bespreking van spellingsoftware, aangevuld door Marc Vanderlocht. Rubriek 'Interkl@s'.)
• Wouter Brandt & Rita Rymenans. Blz. 47-52.
  (Een nieuwe rubriek met initiatieven, publicaties, websites en onderzoeksresultaten op het gebied van (begeleid) zelfstandig werken en leren. Als continue aanvulling op de twee VONK-themanummers rond dit thema.)
• Boekbesprekingen (Rubriek 'Ingeboekt'. Blz. 53-55.):
  • <Door: Rita Rymenans:> M. Hoogeveen & H. Bonset: Het schoolvak Nederlands onderzocht. Leuven/Apeldoorn: Garant, 1998.
• Ingeblikt. Blz. 57-65.
  (Korte inhoud van: Moer 1999/5; Levende Talen 542-545; Levende Talen Magazine 87/1; Werkblad vor Nederlandse Didactiek 28/1-2; Nachbarsprache Niederländisch 14/1-2; Ons Erfdeel 42/4-5; Verslagboek HSN-12; Lezen 2000 (Stichting Lezen); Poëzie voor 12-plussers; Klapper 7/2-3; Openbaar 29/4-5; Integratie NT2-NT1 (SLO); publicaties van Onderwijs-Service vzw; 'Juf, er zit een muis op mijn bank!' (cd-rom); Handboek rechtstaalbeheersing; Op avontuur!; Gids gedragsproblemen.)

Jaargang 29, nummer 2, november-december 1999

• Luc Vercammen.
  Expliciet, explicieter, nog explicieter? Blz. 3-6.
  (Uit het eerste deel van dit themanummer is naar voren gekomen dat de praktijk van het lesgeven zich moeten aanpassen onder invloed van leren leren. Doceren moet plaats maken voor het begeleiden van de leerling en zijn leerproces. Luc Vercammen legt in dit openingsartikel expliciet een link met een aantal bijdragen in de vorige VONK. Verder gaat hij dieper in op een vraag die onder meer de redactie sterk heeft beziggehouden: moeten cognitieve, metacognitieve en affectieve vaardigheden expliciet aangebracht worden of ga je beter impliciet tewerk? Zijn vergelijking met een badmintonspel is tegelijk vermakelijk en verhelderend.)
• Helge Bonset & Hetty Mulder.
  Zelfstandig leren in het talenonderwijs. Blz. 7-23.
  (In Nederland groeide het inzicht dat alle leerlingen gebaat zijn bij een activerende aanpak met ruimte voor zelfstandig leren. In deze bijdrage verhelderen Helge Bonset & Hetty Mulder een drietal kernbegrippen uit deze ontwikkeling door ze te omschrijven en tegen elkaar af te zetten. Het gaat om zelfstandig werken, zelfstandig leren en zelfverantwoordelijk leren. Vervolgens demonstreren ze hoe met behulp van deze begrippen onderwijsleersituaties en leermateriaal geanalyseerd en ontworpen kunnen worden. Daartoe presenteren ze respectievelijk twee checklists en een lijst met ontwerpadviezen. Een en ander wordt rijkelijk geïllustreerd met concreet leermateriaal voor het maken van een leesverslag en het schrijven van een informatieve tekst.)
• Joop Dirksen.
  Het leesdossier als basis voor het literatuuronderwijs. Blz. 24-31.
  (Na hoogoplopende discussies is het literatuuronderwijs in de tweede fase van het voortgezet onderwijs in Nederland grondig vernieuwd. Er is met name veel plaats ingeruimd voor de persoonlijke leeservaringen van de individuele leerling. Joop Dirksen geeft een korte schets van de ontwikkelingen die tot dit lezersgericht literatuuronderwijs hebben geleid. Vervolgens staat hij stil bij het leesdossier dat in deze nieuwe aanpak een centrale plaats inneemt en volledig kadert binnen de zelfstandig werken-didactiek. Vanuit zijn eigen praktijkervaringen gaat hij achtereenvolgens in op de vorm, de invoering, de begeleiding en de beoordeling ervan. Ook zorgpunten die door veel leraren naar voren worden geschoven, krijgen in deze inspirerende bijdrage de gepaste aandacht.)
• Peter Van Petegem & Sven De Maeyer.
  De overgangsproblematiek tussen secundair en hoger onderwijs benaderd vanuit het leerstijlenonderzoek. Blz. 33-47.
  (De overgang van het secundair naar het hoger onderwijs verloopt voor een groot deel van de studenten problematisch: de slaagcijfers in het eerste jaar universitair onderwijs liegen er niet om. Buitenlands onderzoek heeft aangetoond dat er een verband bestaat tussen de manier waarop studenten informatie verwerken bij het studeren en de studieresultaten die ze behalen. Peter Van Petegem & Sven De Maeyer presenteren de revelerende resultaten van het leerstijlenonderzoek dat ze bij alle eerstejaarsstudenten aan de Universiteit Antwerpen hebben uitgevoerd. Gesterkt door twee recente beleidsvoorstellen zijn de onderzoekers de mening toegedaan dat het adequaat aanwenden van dergelijke resultaten de overgang van het secundair naar het hoger onderwijs kan optimaliseren.)
• Jan van der Draai. Flexibel Zelfverantwoordelijk Leren. Blz. 48-66.
  (Het Horizon College in Hoorn, een school voor Middelbaar Beroepsonderwijs, verandert langzaam maar zeker van een productgerichte naar een procesgerichte opleiding, waarin het proces van het leren centraal staat. Jan van der Draai beschrijft op een uiterst realistische manier hoe het systeem van Flexibel Zelfverantwoordelijk Leren op zijn school geïmplementeerd is. Zelfkennis, strategiegebruik en verantwoordelijkheid zijn de drie pijlers waarop het didactisch concept gebaseerd is. Verschillende leersystemen blijven er naast elkaar bestaan: klassikaal onderwijs, probleemgestuurd onderwijs en Open Leren. De leerlingen worden over alle vakken heen begeleid door een persoonlijke mentor die een cruciale rol speelt in het geheel. De leerinstrumenten die hij daarbij hanteert, worden door de auteur uitvoerig gedemonstreerd.)
• Hilde Vandormael i.s.m. de vakgroep PAV Verpleegkunde Hasselt.
  Projectonderwijs: een uitnodiging tot ontwikkelend leren. Blz. 67-78.
  (Studierichtingen die vóór 1995 tot het aanvullend secundair beroepsonderwijs (asbo) behoorden, zijn nu als 'vierde graad' aan het secundair onderwijs aangehecht. In de Provinciale Secundaire School van Hasselt wordt een vierde graad Verpleegkunde ingericht. In overleg met de pedagogische begeleiding van het Vlaams Provinciaal Onderwijs besloot de dynamische vakgroep om eigen leerplannen te ontwikkelen waarin de nieuwsgierige verpleegkundige centraal staat. Bij het introduceren van de ervaringsgerichte en probleemgestuurde aanpak is Project Algemene Vakken (PAV) als steunvak ingeschakeld. In deze bijdrage beschrijft Hilde Vandormael, in samenwerking met de vakgroep, de plaats en aanpak van projectwerk binnen PAV. Concrete werkinstrumenten stofferen dit inspirerende verhaal.)
• Anne Boeken.
  'Juf, ik ben al klaar met mijn moetjes!' Contractwerk in het basisonderwijs. Blz. 79-86.
  (Eén manier om differentiatie in het basisonderwijs concreet vorm te geven, is contractwerk. Dat komt erop neer dat de leerlingen per week over een bepaalde periode beschikken waarin zij zelfstandig de taken van het contract ('de moetjes') moeten uitvoeren. Voor een beschrijving van de praktische organisatie neemt Anne Boeken ons mee naar het tweede leerjaar: hoe ziet zo'n contract er concreet uit? wat zijn aandachtspunten voor een vlot verloop? wat heb ik nodig? Om de onwennige lezer over de drempel te halen, zet ze tot slot de voordelen op een rij.)
• Nadine Lambrechts & Gerd Braeckmans.
  Kriebelbeesten moet je doen. Zelfstandig werken in de kleuterklas. Blz. 87-89.
  (Dat je ook al in de kleuterklas met contractwerk en hoekenwerk aan de slag kunt, illustreren twee juffen van de Gesubsidieerde Vrije Kleuterschool in Duffel.)
• Wouter Brandt.
  De meester is een reiziger en de juf, die 'is er even niet'. Op werkbezoek en in stijgende verbazing: de basisschool revisited. Blz. 91-93.
  (Een impressie.)
• Boekbesprekingen (Rubriek 'Ingeboekt'. Blz. 94-104):
  • <Door: Anne Boeken:> Debue, A. & E. Van Avondt: Daar kies ik voor! Leuven: Acco, 1998.
  • <Door: Anne Boeken:> Peeters, A. e.a.: Contractwerk. Leuven: Cego, 1998.
  • <Door: Wouter Brandt:> J. van den Berg & J. Bustraan (red.): Vaardigheden in de steigers. Leuven/Apeldoorn: Garant, 1999.
  • <Door: Wouter Brandt:> W. Veugelers & H. Zijlstra (1995): Netwerken aan de bovenbouw van havo en vwo. Leuven/Apeldoorn: Garant, 1995.
  • <Door: Luc Vercammen:> E. de Boer: Handboek vaardigheden basisvorming / Handboek vaardigheden tweede fase / Handboek zelfstandig leren tweede fase. Loenen a/d Vecht: Edumedia, 1997/1998/1996.
  • <Door: Luc Vercammen:> G. Van Aelst: Werkmap studiemethoden. Leuven/Apeldoorn: Garant, 1998.
  • <Door: Luc Vercammen:> J. van den Akker e.a.: Studiehuis en onderwijsonderzoek. Leuven/Apeldoorn: Garant, 1998.
  • <Door: Luc Vercammen:> W. Veugelers & H. Zijlstra: Praktijken uit het studiehuis. Leuven/Apeldoorn: Garant, 1997.
  • <Door: Luc Vercammen:> I. Engelen: Leren leren, thuis en op school. Leuven/Apeldoorn: Garant, 1998.
  • <Door: Luc Vercammen:> A. Janssens: Ontwikkeling stimuleren. Werkboek voor ouders en opvoeders. Leuven/Amersfoort: Acco, 1999.

Jaargang 29, nummer 1, september-oktober 1999

• Luc Vercammen.
  Leren leren en het vak Nederlands. Koele minnaars? Blz. 3-12.
  (In het perspectief van leerlinggericht vaardigheidsonderwijs moet volgens Luc Vercammen gewerkt worden aan een schoolspecifieke en schoolbrede aanpak van leren leren. Dat houdt in dat een centrale longitudinale leerlijn van het eerste tot het zesde jaar secundair onderwijs ontworpen wordt waarop alle vakdidactische leerlijnen zich enten. De auteur illustreert deze visie met een casebeschrijving van de school waar hij pedagogisch directeur is: het Sint-Ritacollege in Kontich, een grote aso-school ten zuiden van Antwerpen. Hij licht achtereenvolgens toe hoe de globale leerlijn geleidelijk opgebouwd is, wat het gehanteerde flexibele evaluatiebeleid precies inhoudt en welke plaats het vak Nederlands in dit geheel inneemt.)
• Sonja De Craemer.
  Leren leren. Een invulling vanuit de wetenschappen. Blz. 14.
  (Rubriek 'Grof geschud'.)
• Gerd Cornelissen.
  Van een leerlijn 'leren leren' op school naar een aanzet tot zelfsturend-zelfstandig leren in het vak Nederlands. Blz. 15-27.
  (Gerd Cornelissen is leerkracht Nederlands in de derde graad aso van het Sint-Ritacollege. Zij pikt de draad van Luc Vercammen weer op en geeft aan op welke manier haar didactische aanpak van het vak Nederlands beïnvloed is door de centrale leerlijn 'leren leren' op school. Haar eigen bewustwordingsproces vat ze chronologisch samen in een drietal stappen: van (1) kennismaken met studiemethoden en verwerkingsstrategieën over (2) een eerste aanzet tot zelfstandig werken naar (3) een voorzichtige vorm van zelfsturend leren. Met concrete voorbeelden voor het vijfde en het zesde jaar aso stoffeert ze haar inspirerende verhaal.)
• Peter Van Petegem & Sven De Maeyer.
  Zelfverantwoordelijk leren en leerstijlgeoriënteerde studiebegeleiding. Blz. 29-46.
  (Uit onderzoek blijkt dat de wijze waarop leerlingen leren, in hoge mate bepalend is voor de leerresultaten die ze behalen. Het begrip 'leerstijlen' blijkt een vruchtbaar concept om praktijkrelevante uitspraken te doen over de manieren van leren. Peter Van Petegem & Sven De Maeyer deden onderzoek naar de leerstijlen van leerlingen uit het zesde jaar aso in relatie tot een opzet rond zelfverantwoordelijk leren. Na een schets van het theoretisch kader brengen ze verslag uit over dit onderzoek, dat op de school van Luc Vercammen en Gerd Cornelissen plaatsvond. De eerste resultaten zijn zeer bemoedigend en geven een extra stimulans om op de ingeslagen weg verder te gaan.)
• Gerda Witters.
  Leren leren in de B-stroom van de eerste graad... onze visie. Blz. 48.
  (Rubriek 'Grof geschud'.)
• Koen Van Gorp.
  Leren, dat doe je gewoon! Leren leren in wereldoriëntatie-onderwijs in de basisschool. Blz. 49-56.
  (In het basisonderwijs blijken veel leerlingen niet in staat om zelfstandig informatie te verwerken of om hun eigen leerproces te sturen. Met een probleemanalyse van het wereldoriëntatie-onderwijs legt Koen Van Gorp de vinger op de wonde: het onderwijs is nog te veel op de overdracht van abstracte, gedecontextualiseerde kennis gericht. 'Goed' onderwijs daarentegen is zelfontdekkend en probleemoplossend; de link met de taakgerichte aanpak is voor de auteur meteen duidelijk. Aan de hand van enkele concrete voorbeelden uit het wo-onderwijs presenteert hij tot slot een stukje didactiek.)
• Vic Damen.
  Leren leren en zelfstandig werken. Een reactie vanuit de biologiedidactiek. Blz. 58.
  (Rubriek 'Grof geschud'.)
• Willy Sleurs.
  Remediëring van leesproblemen. Niet alleen een zaak voor taalleerkrachten. Blz. 59-74.
  (Leraren van de positief-wetenschappelijke vakken gaan er meestal van uit dat de leerlingen van het secundair onderwijs vaardig genoeg zijn in begrijpend lezen om de aangeboden (wetenschappelijke) teksten te begrijpen. Nochtans ligt een gebrekkige leesvaardigheid vaak aan de basis van veel leerproblemen. Willy Sleurs, zelf leraar en vakdidacticus biologie, heeft zich in deze problematiek verdiept. Hij stelt drie soorten diagnostische toetsen voor om de mate van begrijpend lezen te meten. Aan het Heilig-Drievuldigheidscollege, een middelgrote Leuvense school, heeft hij een drieledig remediëringsprogramma opgezet voor leerlingen met leermoeilijkheden voor het vak biologie. De eerste resultaten zijn bemoedigend.)
• Tom Sleeuwaert.
  Leren noteren. Blz. 75-83.
  (Luisteren naar leerstof of naar informatieve teksten, met daaraan gekoppeld het maken van studeerbare notities, is een belangrijke vaardigheid in functie van leren leren. Tom Sleeuwaert stelt voor elke stap van het luisterproces (voorbereiden, uitvoeren en terugblikken) een mogelijke didactische aanpak voor die in de laatste jaren van het secundair onderwijs geïntroduceerd kan worden. Dat leren noteren niet alleen geoefend moet worden tijdens de lessen Nederlands staat ook voor hem buiten kijf.)
• Wilfried De Hert.
  Het T-kopje. Blz. 85-89.
  (Rubriek 'VON geschud'.)
• Wouter Brandt.
  Het Studiehuis. Overzicht van de algemene principes. Blz. 91-92. (Inleiding op de recensierubriek.)
• Boekbesprekingen (Rubriek 'Ingeboekt'. Blz. 93-99.):
  • <Door: Wouter Brandt:> W. Veugelers & H. Zijlstra (red.): Lesgeven in het Studiehuis. Leuven: Garant, 1998.
  • <Door: Wouter Brandt:> J.S. Ten Brinke e.a. (red.): Vakken vullen in het studiehuis. Leuven: Garant, 1998.
  • <Door: Wouter Brandt:> L. Bosman e.a.: Jongeren aanspreken op hun leer-kracht. Leuven/Amersfoort: Acco, 1998.
  • <Door: Wouter Brandt:> M. Elshout-Mohr & T. Moerkamp: Een theoretische verkenning van leren leren. 's-Hertogenbosch: CINOP, 1998.
• Wouter Brandt. En nu uit de impasse! Blz. 100-101. (Rubriek 'Grod geschud'.)
• Ingeblikt. Blz. 102-105.
  Korte inhoud van: Spiegel 16/2 (1998); Moer 1999/3-4; Levende Talen 540-541; Schokla 40/2-4; Spetter; Pockets voor de jeugd; Gezelle-publicaties; Ons Erfdeel 1999/2-3; WaNT, tijdschrift van de Warande; publicaties van het Vlaams Theater Instituut.

Jaargang 28, nummer 5, mei-juni 1999

• Saskia Timmermans & Yvette van Eekelen.
  'Juf, ik stop niet meer als ik lees!' Taakgericht Remediërend Lezen in de basisschool. Blz. 3-10.
  (Vanuit de vaststelling dat goede leesvaardigheid en leesplezier vaak hand in hand gaan, is op het Steunpunt NT2 van de KU Leuven een project 'Taakgericht Remediërend Lezen' van start gegaan waarin verschillende aspecten van lezen geïntegreerd zijn. Zo is onder meer lesmateriaal ontwikkeld waarbij de leesvaardigheid van zwakke lezers verbeterd wordt door hen motiverende, uitdagende leesopdrachten aan te bieden binnen een functionele context. Saskia Timmermans & Yvette van Eekelen stellen het project kort voor: de inbedding, de doelgroep, de opzet, en de uitgangspunten bij de ontwikkeling van het lesmateriaal. Voorbeelden uit 'De Dolle Dierenkrant' voor het tweede leerjaar en 'Een heel bijzondere familie' voor het derde leerjaar illustreren het geheel.)
• Jan Staes.
  Theater in de eerste graad. Kijken en beleven. Blz. 11-20.
  (De term 'dramatische vorming' raakt in het basisonderwijs stilaan ingeburgerd, maar krijgt in het secundair onderwijs pas de nodige aandacht in de derde graad. Volgens Jan Staes is het echter essentieel om ook al in de eerste graad met en rond drama te werken. Aan de hand van actieve dramaoefeningen leert hij leerlingen kijken naar voorstellingen en, meer nog, theater ervaren. Na een inleidende fase waarin de theatercodes worden geïntroduceerd, komen in de lessenreeks de volgende stappen aan bod: kijkverwachting oproepen, kijken en luisteren, eerste reacties formuleren, reflecteren, en creatief verwerken. Wat meteen in het oog springt, is de parallel met de bespreking van een jeugdboek(fragment) waarbij leesbeleving centraal staat. De auteur stoffeert zijn bijdrage met tal van eenvoudige, inspirerende oefeningen.)
• Fons Vandergraesen.
  De instructie. Blz. 21-33.
  (Leerlingen moeten dagelijks heel wat taken en opdrachten uitvoeren. Het goed begrijpen van instructies is noodzakelijk bij het grondig verwerken van leerstof en kennis. Ondanks de complexiteit en het belang van deze vaardigheid wordt in het onderwijs weinig aandacht besteed aan het aspect 'instructie', aldus Fons Vandergraesen. In zijn bijdrage gaat hij dieper in op deze monologische gesprekssituatie waarbij iemand de opdracht krijgt de ingewonnen informatie om te zetten in een nauwkeurig te controleren handeling. De voorgestelde lessenreeks kent een stapsgewijze opbouw. Als introductie worden een aantal gesprekssituaties geanalyseerd, vervolgens wordt de monologische situatie belicht, en ten slotte wordt verder geoefend op de instructie met aanloopoefeningen en ruimere opdrachten.)
• Jes Leysen & Ann De Schryver.
  Geboekt en niet geboekt. Bespreking van en aanvullingen op een vademecum NT2. Blz. 35-47
  ('Nederlands als tweede taal in de volwasseneneducatie' (Hulstijn e.a. 1996) bespreekt een tiental belangrijke onderwerpen uit het NT2-onderwijs, vanuit de lespraktijk en tegen een wetenschappelijke achtergrond. Jes Leysen & Ann De Schryver zijn erg enthousiast over dit vademecum dat volgens hen een ruimere verspreiding moet kennen, zowel bij andere talen als in andere onderwijsvormen en -niveaus. Toch hebben ze ook een aantal opmerkelijke hiaten vastgesteld, onder andere wat bepaalde recente ontwikkelingen betreft. Hun recensie mondt uit in een heus artikel als ze vanuit hun eigen lespraktijk een aantal aanvullingen en didactische tips formuleren met betrekking tot de volgende thema's: instructies, NT2 in andere vakken, mediatoren, 'Total Physical Response, body grammar', en taakgericht werken.)
• Ronald Soetaert.
  Bombardementen in taal en media. Blz. 49-57.
  (Rubriek 'Grof geschud'.)
• Jan T'Sas.
  Huiswerk- en taalsites. Blz. 59-61.
  (Rubriek 'Interkl@s'.)
• Boekbesprekingen (Rubriek 'Ingeboekt'. Blz. 63-64.):
  • <Door: Dirk Lenart:> Jef Van Gool & Jooris Van Hulle (red.): Praktijkboek voor leeskringen. Leuven: Davidsfonds, 1997.
  • <Zie ook de bijdrage van Jes Leysen en Ann De Schryver in dit nummer:> Jan Hulstijn e.a. (red.): Nederlands als tweede taal in de volwasseneneducatie. Handboek voor leerkrachten in de volwasseneneducatie. Amsterdam: Meulenhoff Educatief, 1996.
• Ingeblikt. Blz. 65-68.
  Korte inhoud van:
  Moer 1999/1-2; Werkblad voor Nederlandse Didactiek 27/2-4; Levende Talen 536-539; publicaties van het Vlaams Theater Instituut; Ons Erfdeel 1999/1.
• Jaarregister 28e jaargang. Blz. 69-74.

Jaargang 28, nummer 4, maart-april 1999

• Rita Rymenans.
  Is vervolgd... Een vergelijkend warenonderzoek van de totaalmethodes Nederlands voor de eerste graad secundair onderwijs. Blz. 3-11.
  (Precies drie jaar geleden publiceerde dit tijdschrift, ter gelegenheid van 25 jaar VON, een schoolboekennummer met daarin een jurybeoordeling van elf totaalmethodes Nederlands voor de eerste graad secundair onderwijs (A-stroom). De invoering van de eindtermen voor de eerste graad en de nieuwe spelling hebben het methodelandschap sindsdien grondig hertekend. Daarom heeft VON(K) het beoordelingswerk voor de nieuwe methodes overgedaan met de bedoeling die op te volgen tot in de hogere graden. Nieuw is dat nu ook het methodeaanbod voor de B-stroom onder de loep is genomen. Rita Rymenans pakt in dit inleidend artikel de draad weer op in april 1996 en schetst het verloop van deze tweede beoordelingsronde.)
• VON(K)-Werkgroep Schoolboeken.
  Criteria voor de beoordeling van de totaalmethodes Nederlands voor de eerste graad secundair onderwijs (A-stroom). Blz. 14-25.
  (De oorspronkelijke criteria voor de beoordeling van de totaalmethodes Nederlands voor de eerste graad secundair onderwijs (A-stroom) - in 1996 opgesteld door de toenmalige VON(K)-Werkgroep Schoolboeken - zijn door een aantal kritische ogen bekeken. Op een paar punten en komma's na heeft de Werkgroep geen grote wijzigingen aan het oorspronkelijke concept aangebracht. Ter verduidelijking voor de lezer/gebruiker zijn verwijzingen toegevoegd naar de eindtermen voor de A-stroom van de eerste graad secundair onderwijs die inmiddels goedgekeurd waren.)
• Wilfried De Hert, Rita Rymenans & Luc Vercammen.
  Gewikt, gewogen en goed beVONden? (bis) Beoordeling van de methodes Nederlands voor de eerste graad secundair onderwijs (A-stroom). Blz. 27-46.
  (Twaalf totaalmethodes voor de eerste graad secundair onderwijs (A-stroom) zijn door drie jury's van beoordelaars doorgelicht op vier vlakken: vakinhouden, didactische aanpak, gebruiksvriendelijkheid en uiterlijke vormgeving. De drie juryvoorzitters presenteren in deze bijdrage de resultaten van dit gigantische beoordelingswerk. Naast een volledige bibliografische beschrijving van elke beoordeelde methode, worden de plussen en minnen tegen elkaar afgewogen in een overzichtstabel en in een uitgeschreven eindoordeel per methode.)
• VON(K)-Werkgroep Schoolboeken.
  Criteria voor de beoordeling van de totaalmethodes Nederlands voor de eerste graad secundair onderwijs (B-stroom). Blz. 48-57.
  (De criteria die oorspronkelijk opgesteld waren voor de beoordeling van de totaalmethodes Nederlands voor de A-stroom van de eerste graad secundair onderwijs zijn door de juryleden voor de B-stroom aangepast aan de doelgroep. De meeste criteria zijn overeind gebleven; ze moeten weliswaar in het hoofd van de leraar/gebruiker vertaald worden naar het niveau van dat type leerling. Wel zijn een aantal criteria weggevallen en werden er enkele nieuwe toegevoegd. Ook hier vindt u verwijzingen naar de ontwikkelingsdoelen voor de B-stroom van de eerste graad secundair onderwijs.)
• Luc Wyns.
  Methodes Nederlands voor de B-stroom van de eerste graad secundair onderwijs. Huilen met de pet op! Blz. 58-67.
  (Voor de B-stroom van de eerste graad secundair onderwijs is het methodeaanbod vrij beperkt: vier totaalmethodes zijn door vier juryleden aan een vergelijkend warenonderzoek onderworpen. In deze bijdrage worden de resultaten door voorzitter Luc Wyns op verschillende manieren gepresenteerd: naast een bibliografische beschrijving en een uitgeschreven juryoordeel van elke beoordeelde methode vat hij de plussen en minnen in een overzichtstabel samen. Omdat de balans vaak naar het negatieve overslaat, voegt hij er enkele slotbedenkingen over het methodeaanbod voor de B-stroom aan toe.)
• Marc Stevens.
  Nieuwe wijn of nieuwe zakken? Nieuwe taalmethodes Nederlands voor de lagere school. Blz. 70-95.
  (Drie jaar geleden maakte Marc Stevens zich in hetzelfde 'schoolboekennummer' boos over de kwaliteit van de totaalmethodes Nederlands voor de lagere school. Dat de uitgevers na de invoering van de eindtermen en de nieuwe leerplannen voor het lager onderwijs niet hebben stilgezeten, is de auteur zeker niet ontgaan. Ook hij heeft de spreekwoordelijke koe weer bij de horens gevat en in zijn eentje vijf nieuwe totaalmethodes voor deze doelgroep tegen het licht gehouden van elf criteria. Dat zijn verhaal al heel wat optimistischer klinkt dan in 1996, zal iedereen vrolijk stemmen, de auteur niet in het minst.)
• Ronald Soetaert.
  Het Schoolboek. Een boekhouding. Blz. 96-100.
  (Rubriek 'Grof geschud'.)

Jaargang 28, nummer 3, januari-februari 1999

• Jan T'Sas.
  "Ik doe dat niet!" Blz. 3-6.
  (De vernieuwingen in het onderwijs taalbeschouwing worden niet door alle leraren in dank afgenomen, zo blijkt uit de titel van deze bijdrage. Jan T'Sas legt de vinger op de wonde in zijn inleiding op dit themanummer. Wat de vernieuwingen in de leerplannen precies inhouden en hoe er didactisch mee omgesprongen kan worden, licht hij vervolgens kort toe. Een inductieve aanpak en de integratie van taalvaardigheid en taalbeschouwing staan hierbij centraal. In de overige artikels van dit nummer worden deze principes concreet uitgewerkt.)
• Marc Stevens.
  Voorwaarden voor een leerrijk taalbeschouwingsonderwijs. Blz. 7-24.
  (Leerrijk taalbeschouwingsonderwijs moet aan een aantal voorwaarden voldoen, aldus Marc Stevens. Ingebed in een reismetafoor noemt hij er vijf: aan de slag gaan met echt, levend en betekenisvol taalmateriaal; inductief lesgeven; op het gepaste niveau van concreet naar abstract werken; op een correcte manier tegen taal aankijken; leerlingen motiveren door gevarieerde taalbeschouwingslessen aan te bieden. Hij stoffeert zijn standpunten met tal van inspirerende voorbeelden voor het basis- en het secundair onderwijs.)
• Jannemieke van de Gein.
  Wat is hier het onderwerp. Blz. 25-33.
  (Taalbeschouwing staat in het basisonderwijs nog in de kinderschoenen, ook in Nederland. Volgens Jannemieke van de Gein bestaat daar wel overeenstemming over de inhoud, maar laten de didactische uitwerkingen nog veel te wensen over. In deze bijdrage licht ze eerst de leerzame en de nuttige kant van strategisch taalbeschouwingsonderwijs toe om vervolgens even stil te staan bij de mogelijke oorzaken van de mislukking. Ten slotte illustreert ze aan de hand van twee suggesties (experimenteren met interpunctie en het herkennen van samenstellingen) haar stelling dat het onderwerp (taal!) serieus moet worden genomen.)
• Ides Callebaut.
  Hoe probeer ik (toekomstige) leraren van de basisschool tot de nieuwe taalbeschouwing over te halen? Blz. 35-44.
  (De leraren uit het artikel van Jan T'Sas moeten nog tot de nieuwe taalbeschouwing overgehaald worden. Hoe Ides Callebaut (toekomstige) leraren van de basisschool probeert te overtuigen, demonstreert hij aan de hand van twee lessen die hij gegeven heeft in de basisschool en in de lerarenopleiding. Met het eerste voorbeeld toont hij aan dat je met leerlingen van het vierde leerjaar en toekomstige onderwijzers naar de structuur van zinnen kunt kijken als naar de structuur van bomen. In het tweede voorbeeld staat voor beide doelgroepen het kijken naar beeldtaal centraal.)
• Hendrik Cornilly.
  Spellen en taal in het basisonderwijs. Blz. 45-62.
  (Het Vlaams Spellenarchief heeft ongeveer 2000 gezelschapsspellen in zijn bezit. In deze Spiekerskorner stelt Hendrik Cornilly de verschillende soorten taalspellen voor die aanleiding kunnen geven tot tal van taalbeschouwelijke activiteiten in het basis- (en secundair) onderwijs.)
• Katrien Durnez & Fransien Vandermeersch.
  Taalvaardigheid en taalbeschouwing. Een interessant duo. Blz. 63-74.
  (Taalvaardigheid en taalbeschouwing kunnen ook in de derde graad van het secundair onderwijs op een geïntegreerde manier aangepakt worden. Hoe dat concreet kan, illustreren Katrien Durnez & Fransien Vandermeersch aan de hand van drie lesvoorbeelden met taalkundige onderwerpen. In het eerste voorbeeld staat het kijken en luisteren naar een video over de spelling van het Nederlands centraal. De tweede lessenreeks concentreert zich op het lezen en spreken naar aanleiding van diverse artikelen uit De StandaardTAAL. Het derde voorbeeld ten slotte demonstreert hoe leerlingen informatie over de ontwikkeling van het Middelnederlands vanuit drie verschillende media leren benaderen.)
• Ronald Soetaert.
  Grof geschud en zorgvuldig gezeefd. Taalbeschouwing voor alle mensen van goede wil. Blz. 75-79.
  (Rubriek 'Grof geschud'.)
• Guy De Troyer.
  Kid City. Blz. 81-83.
  (Rubriek 'Interkl@s'.)
• Boekbesprekingen (Rubriek 'Ingeboekt'. Blz. 85-88.):
  • <Door: Joke Verbeek:> Rob Belemans & Jos Van Thienen. Ich kal ooch Limburgs. Creatief lespakket voor de tweede en derde graad van het secundair onderwijs. Hasselt, Provinciebestuur Limburg, 1998.
• Ingeblikt. Blz. 89-90.
  Korte inhoud van: Moer 1998/6, Werkblad voor Nederlandse Didactiek 27/1, Mijn eigen taal, Handboek voor schrijvers, Ons Erfdeel 41/4&5.

Jaargang 28, nummer 2, november-december 1998

• Marc Stevens.
  Kretologietijd. Blz. 3-12.
  ("Om een interessante term te construeren, neemt u een toevallig woord uit de eerste kolom en u verbindt dat met een toe- vallig woord uit de tweede kolom en een uit de derde kolom." Zo eenvoudig is het, volgens Marc Stevens, om een groot 'windbluffer' te worden. Hij illustreert zijn bewering met een zestal gonsgeneratoren of kretologiemixers die tot tal van taalbeschouwelijke activiteiten in verband met het gebruik van registers aanleiding kunnen geven. Wie er maar niet genoeg van krijgt, kan verder grasduinen in de ronkende referenties of zich laten verleiden tot een buzzword-bingo op het Internet.)
• Jan Van Maele & Rita Devos.
  C/cultuur door video in een beginnerscursus Nederlands voor anderstaligen. Blz. 14-20.
  (Wie van zijn (anderstalige) leerlingen intercultureel communicatief vaardige taalgebruikers wil maken, kan veel profijt halen uit een leergang die videomateriaal bevat. Jan Van Maele en Rita Devos maken deze stelling hard aan de hand van een analyse van de interculturele component in de video bij Vanzelfsprekend, een basisleergang Nederlands voor hooggeschoolde anderstaligen. Daarbij onderscheiden ze drie benaderingen van cultuur: cultuur als kennis van land en volk, cultuur als conceptueel systeem, en cultuur in de taal.)
• Ronald Sledsens.
  Tips voor het gebruik van video in de klas. Blz. 21-23.
  (Rubriek 'Spiekerskorner'.)
• Katrijn Hillewaere.
  Sociale integratie van anderstalige nieuwkomers. Blz. 24-32.
  (Katrijn Hillewaere gaat op zoek naar kenmerken van de klasomgeving die een vlotte sociale integratie van anderstalige nieuwkomers op school bewerkstelligen. Op basis van een evaluatie- onderzoek uitgevoerd door het Steunpunt ICO van de Universiteit Gent, komt ze tot de vaststelling dat reguliere leerkrachten hierbij een cruciale rol spelen. Het is immers tijdens deze lessen dat de leerlingen in contact komen met hun Vlaamse leeftijdge- noten. De auteur zet een aantal efficiënte handelingen op een rijtje, die evenzeer gelden voor de onthaalleerkracht. Goed observeren is de boodschap.)
• Gilbert Deketelaere.
  Internet en het vak Nederlands. Drie Internet-projecten in het Sint-Godelievecollege in Gistel. Blz. 33-42.
  (Rubriek 'Spiekerskorner'.)
• Luc Vercoutter.
  SchoolNET-website. Blz. 43-45.
  (Rubriek 'Interkl@s'.)
• Ronald Soetaert.
  Vader, waarom leren wij? Moeder, waarom leven wij? Blz. 46-49.
  (Rubriek 'Grof geschud'.)
• Boekbesprekingen (Rubriek 'Ingeboekt'):
  • <Door: Wouter Brandt, op blz. 50-52:> Peter M. Nieuwenhuijsen. Het verschijnsel taal. Een kennismaking. Coutinho, Bussum, 1995.
• Ingeblikt. Blz. 53-54.
  (Korte inhoud van: Het Schoolvak Nederlands 1998, Moer 1998/5, Leesgoed 1998/4, Spiegel 16/1, SLO-publicaties voor PABO-docenten.)

Jaargang 28, nummer 1, september-oktober 1998

• Ronald Soetaert.
  Voornemens voor het Millennium. En het schooljaar. Blz. 3-10.
  (Wie aan de introductie van nieuwe media in het schoolvak Nederlands denkt, komt onvermijdelijk bij Ronald Soetaert uit, vakdidacticus en lerarenopleider aan de Universiteit Gent. Dit themanummer kon volgens de redactie dan ook door niemand beter dan deze notoire voorstander ingeleid worden. Gewapend met zijn draagbare computer trok hij zich terug 'in the middle of nowhere', met de hete adem van de deadline voor Vonk in zijn nek. Vanuit zijn vakantiehuis in de Vlaamse Ardennen stuurde hij de redactie een elektronische brief in afleveringen. Boeken, kranten, radio- en tv-programma's zetten hem aan tot mijmeringen en bespiegelingen over de rol die de nieuwe media spelen in het taalonderwijs, over de implicaties ervan op ons vakgebied en de leraar voor de klas.)
• Michel Couzijn & Lizan Zonneveld.
  Het I.M.-project. Leerlingen discussiëren via e-mail over een literair werk. Blz. 11-18.
  (Rubriek 'Spiekerskorner'.)
• Mieke Devlieger.
  De computer en taakgericht taalonderwijs. Een avontuur. Blz. 20-35.
  (Na wat grasduinen in de geschiedenis van het computerondersteund taalonderwijs komt Mieke Devlieger tot de bevinding dat multimedia een duidelijke meerwaarde heeft in het kader van taakgericht onderwijs. Interessante pakketten zijn de zogenaamde 'adventure games' die de vrijetijdsmarkt overspoelen, en waarin de gebruiker binnen een raamverhaal geconfronteerd wordt met diverse probleemsituaties die hij moet oplossen. Ter illustratie beschrijft ze een aantal producten voor kinderen en volwassenen, die een beroep doen op tal van schoolse (talige) vaardigheden en waarmee een creatieve leerkracht aan de slag kan. Geïnspireerd door die avonturenverhalen heeft het Steunpunt NT2 van de KU Leuven demopakketten ontwikkeld voor laaggeschoolde anderstalige volwassenen en voor kinderen. Evaluatie-onderzoek heeft een aantal pro's en contra's aan het licht gebracht.)
• Patrick Keysabyl.
  Triangeltips. Blz. 37-41.
  (Rubriek 'Spiekerskorner'.)
• Edward Vanhoutte.
  Van poëzie naar context, van context naar poëzie. Virtuele seminaries voor het literatuuronderwijs. Blz. 43-51.
  (Het herkennen en opsporen van intertekstuele referenties is essentieel bij het lezen van een gedicht. Leerlingen hebben het daar vaak moeilijk mee omdat ze nog niet genoeg teksten gelezen hebben. De taak van de leraar bestaat er dan in de leerling te helpen bij het ontdekken en expliciteren van deze intertekstuele relaties. Het probleem is echter dat daarbij heel wat materiaal komt kijken dat bovendien erg verspreid is. Volgens Edward Vanhoutte kan hypertekst een oplossing bieden voor dit didactische en praktische probleem. Hij illustreert zijn stelling aan de hand van een mogelijk virtueel seminarie rond het gedicht Marsua van Hugo Claus. In tegenstelling tot de ons omringende taalgebieden zijn virtuele literatuurseminaries voor het Nederlands nog niet beschikbaar. En dat is niet het enige probleem...)
• Marc Hoefkens.
  Poëzome, een Internet-poëzieproject. Blz. 53-58.
  (Rubriek 'Spiekerskorner'.)
• Jan T'Sas.
  Alle grenzen open. Blz. 60-75.
  (De meerderheid van de Vlaamse leraren gebruikt een computer bij lesvoorbereidingen en administratie. Het aantal Internetgebruikers onder hen is minder talrijk, maar het neemt toe. Ook het aantal Vlaamse scholen met een Internetaansluiting is op drie jaar tijd toegenomen van vijftig tot bijna zevenhonderd. Jan T'Sas grijpt een aantal concrete praktijkvoorbeelden aan om de leken onder ons in te wijden in de geheimen van het net: e-mailen, chatten, news groups, sites en links, kortom, alles wat u ooit wilde weten, maar aan niemand durfde te vragen... Voor de meer ervaren surfers heeft hij een indrukwekkend aantal interessante onderwijssites bij elkaar gesprokkeld. Wie echter eerst een publicatie over Internet wil raadplegen, blijft evenmin op zijn honger zitten: een beknopte bloemlezing sluit deze praktische Internetbijdrage af. )
• Lieven Van Parys.
  Mijn school op het 'web'. Blz. 77-81.
  (Rubriek 'Spiekerskorner'.)
• Ingeblikt. Blz. 83-86.
  Korte inhoud van: Durfkrant (sept. 1998), Blikopener, Reflex, Puzzelkwartiertje, Moer 1998/4, Leesgoed 25/3, Bulkboek, Spiegel 15/3, Studie en Onderzoek (deel 19 en 27).

Jaargang 27, nummer 5, mei-juni 1998

• Helge Bonset.
  Contouren van een didactiek van de mondelinge vaardigheden. Blz. 3-22.
  (Mondelinge taalvaardigheid is een belangrijk onderdeel van het vak Nederlands, maar er wordt in het onderwijs weinig aandacht aan besteed, zo is uit onderzoek herhaaldelijk gebleken. Dat het een bijzonder complex gebied is met veel onopgeloste vragen, blijkt duidelijk uit deze bijdrage van Helge Bonset waarin hij de contouren van een didactiek van de mondelinge vaardigheden schetst. Achtereenvolgens stelt hij vier hoofdvragen aan de orde die betrekking hebben op de selectie en opbouw van taken; de verschillen in taalvaardigheid tussen leerlingen; de fasering van lessen en eisen aan opdrachten; en het beoordelen van de prestaties van leerlingen. Het zoeken naar antwoorden is ten dele overgelaten aan vier themagroepen op de methodeconferentie voor de eerste graad secundair onderwijs, georganiseerd door het Platform Onderwijs Nederlands van de Nederlandse Taalunie. Een synthese van de discussies die daar gevoerd zijn, is als bijlage bij dit artikel opgenomen.)
• Kris Van den Branden.
  Leerkrachtvaardigheden in spreek- en luisteronderwijs. Blz. 24-39.
  (Bij spreek- en luisteronderwijs in de basisschool speelt de leraar een cruciale rol, aldus Kris Van den Branden. Een belangrijke factor waar je als leraar achteraan moet, is de intrinsieke motivatie van kinderen om te spreken en te luisteren. Die 'spreekdrang' en 'luisterhonger' moeten niet alleen losgeweekt, maar ook hooggehouden worden door in te spelen op de inbreng van de leerlingen en te vertrouwen op hun competentie. Daarbovenop moet de leraar ervoor zorgen dat de leerlingen de grenzen van hun mondelinge taalvaardigheid voortdurend verleggen. Dat stelt een aantal eisen aan de interactie die in de klas plaatsvindt, zowel bij de taallessen als bij de andere 'vakken'. Het basisprincipe dat aan de gedragingen en de attitudes van de leraar ten grondslag moet liggen, is dat van de leerlinggerichtheid. De auteur staaft zijn betoog door middel van sprekende lesprotocollen.)
• Luc Vercammen.
  Hoe spel je remediëring? Blz. 40-51.
  (Leerlinggerichtheid is eveneens het sleutelwoord in de bijdrage van Luc Vercammen. Hij schetst het beeld van een typische 'aso-school' die resoluut gekozen heeft voor de opvang van taalleerproblemen. Voorlopig wordt alleen gewerkt aan de opvang van leerlingen met spellingproblemen in het eerste jaar, maar er bestaan plannen om de remediëring uit te breiden tot het leesonderwijs en de vreemde talen. Het verhaal begint bij de afbakening van het werkterrein en de bewustmaking van het hele lerarenteam. Vervolgens is een beleidsplan uitgestippeld dat nu een volledig schooljaar gelopen heeft. De problemen die aan het licht zijn gekomen, hebben vooral betrekking op de kloof tussen de remediëringslessen en de reguliere lessen Nederlands die door middel van interne navorming gedicht moet worden. De eerste resultaten lijken zo veelbelovend dat het schoolteam vastberaden op de ingeslagen weg wil verdergaan.)
• Luc Wyns.
  Zelfstandigheidsdidactiek binnen PAV. Blz. 53-64
  (De filosofie achter PAV (Project Algemene Vakken) in het beroepsonderwijs is dat een aantal vakken geïntegreerd aangeboden wordt, wat maakt dat de verschillende vaardigheden ook geïntegreerd aan bod kunnen komen. Geïntegreerd onderwijs en zelfstandig werken zijn volgens Luc Wyns onlosmakelijk met elkaar verbonden. Bij geïntegreerde opdrachten is het immers de bedoeling dat leerlingen zelfstandig de keuze maken welke stappen, strategieën en vaardigheden gebruikt moeten worden om een bepaald probleem op te lossen. En dat is precies zijn werkdefinitie van 'zelfstandig werken'. In het tweede deel van het artikel laat hij heel concreet zien hoe die inzichten naar de klaspraktijk vertaald kunnen worden. Hij geeft een stimulerende beschrijving van een project zelfstandig werken in het derde jaar bso, van de opdrachtformulering over het verloop van de activiteiten tot en met de evaluatie. Dat de leerlingen gemotiveerd zijn en bereid om zich in te zetten, geeft voldoening, ook aan de leraar.)
• Ingeblikt. Blz. 66-67.
  Korte inhoud van: Moer 1998/2, Gids niet-commerciële uitgaven en activiteiten voor het basisonderwijs, Klapper 5/4 en leermiddelenonderzichten SLO/NICL.
• Jaarregister 27e jaargang. Blz. 69-73.

Jaargang 27, nummer 4, maart-april 1998

• Ronald Soetaert & Rob van Kranenburg.
  'Culturele studies' in het taalonderwijs. Cultuur en taal in een netwerk. Blz. 4-14.
  (Ronald Soetaert en Rob van Kranenburg openen dit themanummer met een 'state of the art', gecombineerd met de vraag naar de 'arts of the future'. Hun verhaal begint in de vroege jaren '70 met de introductie van de communicatieve benadering binnen het taalonderwijs. Als reactie tegen het traditioneel literatuuronderwijs stond niet langer Literatuur met een grote L centraal, maar wel de leerling/lezer. Steeds meer vaste grenzen gingen vervagen: tussen Westerse en niet-Westerse, elitaire en populaire, tekstuele en audiovisuele literatuur, ruimer nog cultuur. De auteurs stellen een herziening van het literaire curriculum voor vanuit het perspectief van de discipline 'culturele studies' en vanuit recente inzichten uit het taalonderwijs.)
• Johan van Iseghem.
  Literaire competentie. De mazen van het net. Blz. 16-24.
  (Op basis van zes jaren begeleidingspraktijk en klasobservatie in het secundair onderwijs stelt Johan van Iseghem een aantal aandachtspunten centraal naar de betekenis van het begrip 'literaire competentie'. Uitgaande van een definitie van een 'literair competente lezer' illustreert hij in deze bijdrage dat de didactische literatuur en de klaspraktijk helemaal niet zo helder zijn als de consensus over de doelstellingen wil laten veronderstellen. Hij breekt een lans voor zoveel mogelijk verschillende benaderingen van teksten vanuit een brede context en met een functionalistische invalshoek. In dat perspectief pleit hij voor de interactie tussen goed literatuuronderwijs en zinvol taalvaardigheids- en taalbeschouwingsonderwijs.)
• Wam de Moor.
  De toekomst van het literatuur- (en kunst)onderwijs in Nederland. Blz. 26-37.
  (In Nederland lijkt het beleid de band tussen literatuuronderwijs en onderwijs Nederlands te hebben losgelaten. Bij de curriculumherziening voor de bovenbouw van het algemeen vormend secundair onderwijs wordt voor alle leerlingen het vak 'Culturele en Kunstzinnige Vorming 1' ingevoerd. Verder kan het literatuuronderwijs bij Nederlands en de moderne vreemde talen samengevoegd worden tot 'Geïntegreerd Literatuuronderwijs'. Tegen de achtergrond van die vernieuwingen tracht Wam de Moor een antwoord te formuleren op volgende vragen: welke vormen en inhouden zijn typisch voor literatuur? hoe kun je leerlingen enthousiasmeren? wat zijn kunstervaringsmethoden? hoe beoordeel je leerlingen op hun omgang met literatuur? en waar is er sprake van overlap met andere kunstvormen?)
• Mark Van Bavel.
  Pleidooi voor een leerlinggericht curriculum voor literair lezen. Blz. 39-45.
  (Hoe de vele grenscorrecties structureel ingebed worden in de Vlaamse leerplannen toont Mark Van Bavel in zijn pleidooi voor een leerlinggerichte benadering van literair lezen in het secundair onderwijs. Aan de hand van drie thematische gedichten over lezen loopt hij het curriculum langs. De leraren van de eerste graad vervullen hierin een sleutelrol: het is uitermate belangrijk dat zij de tekst- en leeservaring van de leerlingen ernstig nemen. In de volgende graden wordt deze ervaringsgerichte lijn doorgetrokken en aangevuld met tekstbestudering. Als ultieme streefdoel wordt literaire competentie vooropgesteld.)
• Cor Geljon.
  Houd altijd Ithaka in gedachten. Over de grenzen van de Odyssee. Blz. 47-57.
  (Aan het verhaal van de cycloop aan wiens geweld Odysseus en zijn makkers door list weten te ontsnappen, hebben vele kunstenaars zich geïnspireerd. Cor Geljon toont hoe interdisciplinariteit mogelijkheden biedt om een 'oude' tekst als de Odyssee nieuw leven in te blazen via samenwerking met diverse collega's van andere vakken. Samen met classica Caroline Fisser ontwikkelde hij enkele lessen waarin onder andere de vertelstijl van Homerus zelf wordt vergeleken met die van 'navertellers' als Evert Hartman, en waarin thema's als liefde, trouw en heldendom worden behandeld. Maar het project heeft nog veel meer uitgewerkt, zoals een verkenning van de relatie boek en film, boek en beeldende kunsten, boek en muziek...)
• André Mottart & Ive Verdoodt.
  De Engelse landschapsdroom. Over vakoverschrijdend literatuuronderwijs en milieu-educatie. Blz. 59-64.
  (André Mottart en Ive Verdoodt verkennen de grenzen tussen literatuur, kunst en milieugeletterdheid. Hierbij staan reflectie op de verschijning van het Engelse landschap in diverse cultuuruitingen en het kijken naar landschapsschilderijen centraal. Dit leidt tot een visie op het tijdloze, arcadische en geïdealiseerde Engelse landschap als een belangrijk deel van de nationale identiteit; de 'Engelse droom' als een variant op de veel bekendere 'American dream'. Tegelijkertijd komen we tot een bewustwording van het feit dat onze visie op de natuur een historische constructie is. Een en ander geeft aanzet tot een reeks bruikbare lesideeën waarin schilderijen, films, foto's en literatuur aan bod komen.)
• André Mottart.
  De onttovering van het verleden. Consciences Leeuw van Vlaanderen, maar zonder klauwen... Blz. 66-79.
  (André Mottart gaat nader in op de vraag hoe via de literatuur een culturele identiteit wordt geconstrueerd en hoe via historische romans een collectief geheugen wordt gecreëerd. Aan de hand van De Leeuw van Vlaanderen van Hendrik Conscience bespreekt hij de rol van het onderwijs van de 'nationale' literatuur bij de constructie van een Vlaamse identiteit. In de voorgestelde lessenreeks komt ook de actuele discussie over nationalisme aan bod, zoals die vandaag in de openbaarheid gevoerd wordt. Om de receptie van Consciences werk te illustreren, worden fragmenten uit schoolboeken van 1909 tot vandaag kritisch doorgelicht en als onderdeel van het literatuuronderwijs geïntroduceerd.)
• André Mottart & Sandra Fauconnier.
  Lezen in een tijd van kijken. Blz. 15, 25, 38, 46, 58.
  (De studiedag is afgesloten met het overschrijden van de ultieme grens: die van de realiteit. André Mottart en Sandra Fauconnier, samenstellers van de portfolio in dit themanummer, bieden u tussendoor een presentatie van '(literaire) kunst' in cyberspace. Een blik op de toekomst?)
• Ingeblikt. Blz. 82-85.
  Korte inhoud van: Handleiding Leesdossier, ABC van het Leesdossier, Ons Erfdeel 40/4-5, Moer 1998/1, Spiegel 15/2, Noordzee taal en letteren, Caleidoscoop Leesonderzoek 1998, Vlaams Theater Instituut, Woordenschat en taalonderwijs aan allochtone leerlingen, Nachbarsprache niederländisch 97/2, Nova et vetera LXXV/4.

Jaargang 27, nummer 3, januari-februari 1998

• Jenny Van Hoey.
  Een vijf schieten. Blz. 3-10.
  (Theater stelt leraren in staat polyvalent en geïnte- greerd te werken, omdat het zich beweegt op het cognitieve, attitudinele en psychomotorische domein. Daarnaast kan men via theater de vijf vaardigheden oefenen. Kansen te over dus om op een aangename en actuele manier een vijf te schieten, recht in de roos van het vaardigheidsonderwijs, aldus Jenny Van Hoey. Over het medium theater zegt dit artikel weinig of niets nieuws; het biedt wel een aanvulling van didactische aard. De aangehaalde voorbeelden uit eindtermen en leerplannen illustreren dat het curriculum Nederlands van het secundair onderwijs tal van moge- lijkheden biedt om de theatertekst en -voorstelling zonder problemen binnen te halen.)
• Edward Vanhoutte.
  Toneel is een illusie. Blz. 11-15.
  (Volgens Edward Vanhoutte wordt toneel of theater al te vaak geïdentificeerd met het uitdrukken van emoties. Zo krijgen leerlingen bij dramatische expressie de opdracht om een bepaalde situatie blij, opgewonden, droevig,... te brengen, wat nogal eens resulteert in over-acting of onrealistische voorstellingen. De auteur stelt voor om de regie-aanwijzingen zodanig te formuleren dat de leerlingen inzien dat toneel voor een stuk illusie is. Het verschil tussen toeschouwer-zijn en acteur-zijn vormt een interessant uitgangspunt voor een expressieles over de regie, het acteren en de receptie door het publiek.)
• Tom Sleeuwaert.
  De moderne massamedia in de klas. Blz. 18-31.
  (Tom Sleeuwaert breekt een lans voor het inschakelen van de moderne massamedia in de lessen Nederlands opdat de leerlingen er kritisch tegenover leren staan. Wie aan mediakunde gaat doen, moet eerst stilstaan bij de rol die de media zullen spelen in de lessen om de doelstellingen voor het vak Nederlands te bereiken. De auteur heeft in dit artikel oefeningen geselecteerd volgens twee ruime criteria: mediaonderwijs (1) als doel en (2) als middel. Aan de hand van een inspirerende lessenreeks rond reclame op radio en televisie toont hij aan dat de verschillende onderdelen van het leerplan voor het secundair onderwijs perfect behandeld kunnen worden via mediaonderwijs.)
• Ann De Schryver, Jes Leysen & Jo van den Hauwe.
  Waar moet ik gaan zitten? Wat moet ik doen? Het geven van duidelijke instructies bij taken. Blz. 33-41.
  (Als begeleiders van aspirant-leraren Nederlands aan anderstaligen hebben de auteurs van dit artikel vastgesteld dat het uitleggen van complexe werkvormen een vaardigheid is waaraan expliciet aandacht moet worden besteed. Al te vaak hebben ze een prachtig bedachte taak met motiverend materiaal in de klas zien mislopen, omdat de cursisten niet begrepen wat er van hen verwacht werd en/of wat ze eerst moesten doen. Dit probleem doet zich trouwens net zo goed voor op alle niveaus van het reguliere onderwijs. Ann De Schryver, Jes Leysen & Jo van den Hauwe presenteren een aantal praktische tips om ervoor te zorgen dat complexe activiteiten optimaal verlopen.)
• Jan T'Sas.
  Nascholing. Talen geen prioriteit. Blz. 42-43. (Rubriek 'VON Geschud'.)
  (Een standpunt.)
• Boekbesprekingen (Rubriek 'Ingeboekt'. Blz. 45-46.):
  • <Door: Jenny Van Hoey:> P. Ghesquière & A.J.J.M. Ruijssenaars (red.). Leerproblemen in het middelbaar onderwijs. Acco, Leuven, 1997.
• Ingeblikt. Blz. 48-51.
  Korte inhoud van: Leesidee Jeudliteratuur 1997/4-6, Moer 1997/6, Klapper 5/3, Wat heb je vandaag op school gedaan? (SLO), Suggesties voor intercultureel onderwijs (SLO), Informatie Vernieuwing Onderwijs april 1997, Levende Talen 524-525.

Jaargang 27, nummer 2, november-december 1997

• Dominiek Sandra.
  Heeft een goede lezer ook maar een half woord nodig? Van leesonderzoek naar leesonderwijs. Blz. 3-17.
  (In fundamenteel wetenschappelijk onderzoek tracht men inzicht te verwerven in de mentale processen die lezen mogelijk maken en die ervoor zorgen dat geschreven taalvormen aan betekenis gekoppeld worden. Vanuit onderwijskundig standpunt trachten onderzoekers te achterhalen aan welke aspecten van het leesproces men in het onderwijs aandacht moet besteden, op welke tijdstippen en op welke manier. In dit artikel stelt Dominiek Sandra de huidige wetenschappelijke inzichten in de aard van het leesproces bij de ervaren lezer voor, en maakt hij de vertaalslag naar het leesonderwijs, zowel bij het leren omgaan met de geschreven taalvorm als met de tekstbetekenis.)
• Koen Van Gorp.
  Het wonder van de taal. Taalbeschouwing in de lagere school. Blz. 18-34.
  (Taalbeschouwing is in Vlaanderen een belangrijk aandachtspunt bij ontwikkelaars, nascholers en begeleiders. In de klaspraktijk daarentegen houdt het traditionele grammatica-onderwijs hardnekkig stand. Koen Van Gorp zoekt naar mogelijke verklaringen hiervoor en licht vervolgens het nut van taalbeschouwingsonderwijs kort toe. De hoofdmoot van zijn artikel is gewijd aan de vraag hoe je in de lagere school aan taalbeschouwing kunt werken. De traditionele, deductieve aanpak viert nog altijd hoogtij, zelfs in recente taalmethoden. Als alternatief stelt hij een inductieve werkwijze voor, waarbij 'zelfontdekkend' en 'probleemoplossend' de sleutelwoorden zijn.)
• Tom Sleeuwaert.
  Muziek in de lessen Nederlands? Blz. 36-45.
  (In de lagere jaren van het secundair onderwijs moet muziek een plaats krijgen in de lessen Nederlands, vindt Tom Sleeuwaert. Om aan te tonen hoe dat kan, stelt hij twee inspirerende lesideeën voor waarin muziek geïntegreerd is: een kennismaking met poëzie en een creatieve schrijfopdracht.)
• Katrien De Vlaemynck.
  Informatie opzoeken in folders. Blz. 46-50. (Rubriek 'Spiekerskorner'.)
  (Een lesmodel.)
• Nora Bogaert e.a.
  Geen dode letter... Een inhoudelijke invulling van de non- discriminatie-overeenkomst. Blz. 51-53. (Rubriek 'VON Geschud'.)
  (Een standpunt.)
• Boekbesprekingen (Rubriek 'Ingeboekt'. Blz. 54-63.):
  • <Door: Ann De Schryver:> M. Hajer, T. Meestringa & E. Wagemans (red.). Taal in de klas. Stichting IVIO, Lelystad / SLO, Enschede, 1993-1995.
  • <Door: Veerle Geudens:> M. Hajer, D. Hartveldt & T. Meestringa. Wat vraag je me nu? Vragen en antwoorden bij vakteksten. Stichting IVIO, Lelystad / SLO, Enschede, 1995.
  • <Door: Machteld Verhelst:> W. Smedts & W. Van Belle. Taalboek Nederlands. Uitgeverij Pelckmans, Kapellen, 1996.
  • <Door: Barbara Linsen:> A. De Bode & R. Broere: Altijd moeten ze mij hebben / Morgen ben ik weer beter / Mag het licht nog even aan? / Opa duurt ontelbaar lang / Maar jij blijft mijn papa / Handleiding Hartenboeken 1-5. Van In, Lier 1996.

Jaargang 27, nummer 1, september-oktober 1997

• Stan Gobien.
  Basisvaardigheden, deelvaardigheden en totaalvaardigheden. Of de metacognitieve benadering van het onderwijs Nederlandse taal. Blz. 3-12.
  (Stan Gobien, voorzitter van de leerplanwerkgroep Nederlandse taal van het Onderwijssecretariaat van de Vlaamse Steden en Gemeenten, leidt dit themanummer rond vaardigheidsonderwijs in. Vertrekkend vanuit de doelstellingenproblematiek legt hij uit waarom het leerplan voor de basisschool opgebouwd is uit basis-, deel- en totaalvaardigheden. Even belangrijk is het accent dat wordt gelegd op de taken die de leerling op een zelfstandige manier moet uitvoeren, en op zijn leerproces. Op die manier wordt de koppeling gemaakt met de metacognitieve benadering van leren en onderwijzen.)
• Marc Stevens.
  Werkplan voor schrijfvaardigheid. Een aanzet. Blz. 14-30.
  (Op het einde van de lagere school moeten de leerlingen zich adequaat, persoonlijk en in vrij behoorlijk Nederlands kunnen uitdrukken. Over hoe dat doel bereikt kan worden, lopen de meningen van didactici sterk uiteen. Marc Stevens opteert voor een interactieve aanpak waarin zowel aandacht wordt besteed aan de communicatieve taak (de totaaloefening) als aan het oefenen van een aantal deelvaardigheden (de aspectoefening). Om te tonen hoe de nieuwe leerplannen en eindtermen voor het lager onderwijs gerealiseerd kunnen worden, presenteert hij een mogelijke invulling voor zes jaar schrijfonderwijs.)
• Jan Coninx.
  Interactief luisteren in de lagere school. Blz. 31-49.
  (De term 'interactief luisteren' geeft aan dat de leerlingen actief betrokken zijn. Jan Coninx illustreert hoe luisterlessen kunnen uitgroeien tot taalactiviteiten in ruime zin, waarbij het accent wel op het luisteren blijft liggen. Hij auteur zet een aantal (basis-, deel- en totaal)vaardigheden die bij het luisteren geoefend kunnen worden, op een rijtje, en besteedt uitvoerig aandacht aan de evaluatie van de luistertaken. Hij illustreert zijn visie met praktijkideeën voor het eerste, vierde en zesde leerjaar, waarbij het vertrekpunt steeds een taalgeheel is.)
• Wilfried De Hert.
  Geïntegreerd werken. Een eerste stap! Blz. 51-61.
  (Geïntegreerd werken is een eerste stap om de leerlingen zelfstandiger taken te laten oplossen en tegelijkertijd de integratie van vaardigheden te stimuleren. Bedoeling is dat de leerlingen meer inzicht verwerven in hun eigen leerproces, en vaardiger en weerbaar worden in alledaagse situaties. In zijn theoretische inleiding geeft Wilfried De Hert een aantal factoren aan waarmee men bij geïntegreerd werken rekening moet houden. In het tweede deel van het artikel illustreert hij deze ge- ntegreerde aanpak aan de hand van twee concrete lessenreeksen voor de hoogste jaren van het secundair onderwijs.)
• Luc Wyns.
  Maar hoe doe je dat nou ??? Een voorbeeld (of twee) van geïntegreerde lessen Nederlands voor de eerste en tweede graad secundair onderwijs. Blz. 63-74.
  (Aansluitend bij de theoretische visie uit het vorige artikel presenteert Luc Wyns twee lessenreeksen voor de lagere jaren van het secundair onderwijs rond het geven van een goede (mondelinge) beoordeling en het mondeling doorgeven van informatie over een bepaald onderwerp. Hij geeft telkens een overzicht van de verschillende fasen in de lessenreeks, waarin gewerkt wordt aan taalinzichten en deelvaardigheden die het voor de leerlingen uiteindelijk mogelijk moeten maken om de opgegeven opdracht (de totaalvaardigheid) efficiënt uit te voeren.)
• Wilfried De Hert.
  De Doorlichting Doorgelicht. Blz. 76-78. (Rubriek 'VON Geschud'.)
  (Een standpunt over het jaarverslag van de inspectie.)
• Boekbespreking (Rubriek 'Ingeboekt'. Blz. 80-81.):
  • <Door: Luc Vercammen:> A. Braet. Schrijfvaardigheid Nederlands. Een praktische didactiek voor de bovenbouw havo en vwo. Coutinho, Bussum, 1995.

Jaargang 26, nummer 5, mei-juni 1997

• Marianne Verhallen.
  Woorden leren in het onderwijs: hoofdpunten en handreikingen. Blz. 3-21.
  (Onderzoek heeft uitgewezen dat er een sterk verband bestaat tussen woordkennis en leerprestaties. Marianne Verhallen vraagt in dit artikel meer aandacht voor systematisch woordenschatonderwijs. Ze bespreekt de belangrijkste aspecten van woordenschatuitbreiding in het basisonderwijs. Achtereenvolgens behandelt ze het waarom, het wat en het hoe; bij het beantwoorden van de laatste vraag formuleert ze een aantal didactische handreikingen.)
• Mie Sterckx.
  Met vereende (leer)krachten: decentrale opvang van anderstalige nieuwkomers in het secundair onderwijs. Blz. 22-37.
  (Dit artikel gaat over de opvang van anderstalige nieuwkomers die onmiddellijk na hun aankomst in een reguliere klas worden geplaatst. Om de kansen op taalverwerving voor de nieuwkomer te optimaliseren, is een krachtige taalverwervingsomgeving noodzakelijk. Hoe die tijdens de gewone (zaakvak)lessen gecreeerd kan worden, illustreert Mie Sterckx met concrete voorbeelden van aanpassingen op het vlak van organisatie, didactische middelen en leeropdrachten.)
• Marc Stevens, Wilfried Luyten & Werner Schrauwen.
  Over de drempel van poézieboeken. Blz. 39-49.
  (In deze bijdrage worden kinderen sleutels aangereikt waarmee ze het geheim van poézie kunnen doorgronden. Elementen van het communicatiemodel bewijzen hier eens te meer goede diensten: zender, ontvanger, taal en wereld. De auteurs stellen een drempelverlagende lessenreeks voor die begint bij Van Ostaijen en die uitmondt in het werken met recente dichtbundels.)
• Guido Creemers.
  Communicatief onderwijs Nederlands: een eeuwigdurende betrachting. Blz. 51-55.
  (Standpuntenrubriek 'Grof geschud'.)
• Kris Van den Branden.
  De ultieme waarheid over leerkrachtvaardigheden... Blz. 56-59.
  (Standpuntenrubriek 'VON geschud'.)
• Boekbesprekingen (rubriek 'Ingeboekt'):
  • <Door: Jes Leysen, op blz. 60-68:> A. Fonck. Grammatica goed geregeld: grammatica vanuit een communicatief perspectief, Nederlands voor anderstaligen. Amsterdam, Amsterdam University Press, 1996.
  • <Door: Luc Wyns, op blz. 69-70:> C. Andries (red.). Leesbevordering. Leuven/Apeldoorn, Garant, 1995.
• Jaarregister 26e jaargang (1996/1997). Blz. 75-80.

Jaargang 26, nummer 4, maart-april 1997

Themanummer Dramatische werkvormen

• Karel Moons.
  Drama in het onderwijs. Blz. 3-14.
  (Karel Moons opent dit themanummer over dramatische werkvormen met een visie op drama die gebaseerd is op de pedagogische methode van Jacques Lecoq. Deze inzichten worden gekoppeld aan het proces van de creativiteit. Verder bevat het artikel een bespreking van de vereisten waaraan een les drama moet voldoen.)
• Annick Rombaut.
  Wat spelen we vandaag? Sneeuwwitje of Bert en Ernie? Een startersplan om in de kleuterklas zelf met theater bezig te zijn. Blz. 15-20.
• Koen Van Gorp & Martine Van Gorp.
  Een min, wat is dat voor een beest? Lesmappen bij schoolvoorstellingen voor de lagere school. Blz. 22-34.
• Maarten Van Rompaey.
  Theater, een feest. Blz. 35-38.
  (Een toneelklas met eerstejaars van het secundair onderwijs.)
• Arnold Lernout.
  Het vak Expressie in het eerste leerjaar B. Een mogelijke benadering. Blz. 39-41.
• Luc Vercammen.
  De videocamera als motor voor dramatische expressie. Blz. 42-44. (Een video-opstel 'schrijven' met vierdejaars van het algemeen vormend (ASO) en technisch secundair onderwijs (TSO).)
• Martien Geerts.
  Van boek naar doek. Een filmproject met twee klassen uit het zesde jaar ASO. Blz. 45-50.
• Karel Vermorgen.
  Op toneelbezoek met leerlingen van het secundair onderwijs. Een voorbeeld van aanpak - met kritische bedenkingen. Blz. 51-54.
  (Standpuntenrubriek 'Grof geschud': het standpunt van een leraar.)
• Leen Thielemans.
  Theater voor scholen. Of hoe het veld naar de zaaier kijkt. Blz. 55-58.
  (Standpuntenrubriek 'Grof geschud': het standpunt van een programmator van een cultureel centrum.)
• Dirk Meul.
  Een schoolpublieksdienst in het Koninklijk Jeugdtheater. Blz. 59-61.
  (Standpuntenrubriek 'Grof geschud': het standpunt van een pedagogisch medewerker van een jeugdtheater.)
• Machteld Verhelst.
  Drama-organisaties op de planken. Blz. 62-67.
  (In fichevorm worden een aantal organisaties voorgesteld waar de geinteresseerde lezer terecht kan voor informatie of concrete (nascholings)initiatieven rond drama.)

Jaargang 26, nummer 3, januari-februari 1997

• Gert Rijlaarsdam.
  Contouren van een schrijfvaardigheidsdidactiek. Blz. 3-18.
  (Inhoudelijk gezien onderscheidt de auteur drie constructielijnen voor een schrijfvaardigheidscurriculum: taalhandelingen, vaardigheden, en de communicatietheorie. Als leidende principes voor de didactiek komen achtereenvolgens transfer en systematische opbouw aan bod. Bij wijze van synthese presenteert hij een lijstje met beoordelingsvragen voor schrijfvaardigheidsonderwijs in schoolboeken of eigen cursussen.)
• Andre Mottart.
  De westerse cultuur voorbij. Over literatuur en interculturele opvoeding. Blz. 21-33.
  (De auteur presenteert drie lessenreeksen (rond Gabriel Garcia Marquez, Hanif Kureishi en Robinson Crusoe) waarin getracht wordt leerlingen uit de derde graad secundair onderwijs (multi)cultureel bewuster te maken aan de hand van literatuur in de ruimste zin van het woord. De gekozen werkvormen benadrukken telkens de explicitering van het eigen cultureel bepaald gedrag of dat van de 'anderen'.)
• Jan T'Sas.
  Taalbeschouwing. Aha! Een zin-loze aanpak! Blz. 34-45.
  (Volgens de auteur komt het er bij taalbeschouwingsonderwijs op aan dat de leerlingen zelf nadenken over taalverschijnselen en op basis van een groot aantal voorbeelden op zoek gaan naar de systematiek van taal. Hoe dat op een boeiende manier kan, illustreert hij met twee lessenreeksen uit Neejandertaal, een nieuw handboek inductieve taalbeschouwing voor de eerste en tweede graad secundair onderwijs.)
• Marc Stevens, Wilfried Luyten & Werner Schrauwen.
  Boeken binnen zonder bellen. Kinderen leren om boekendrempels te overwinnen. Blz. 46-57.
  (Sommige kinderen moeten hoge drempels overwinnen vooraleer ze een boek vastpakken. Hoe de leerkracht van het vijfde of zesde leerjaar basisonderwijs hen daarbij kan helpen, vertellen de auteurs in deze bijdrage. In het eerste deel tekenen ze een mini-project uit waarin alle aspecten van taalvaardigheid aan bod komen. Het tweede deel bevat een aantal tips om de drempel van de boekhandel te verlagen.)
• Ann De Schryver.
  Nederlands aan anderstaligen en Nederlands moedertaal. Een verantwoord onderscheid? Blz. 59-66.
  (Een standpunt in de rubriek 'Grof geschud'.)

Jaargang 26, nummer 2, november-december 1996

• Kris Van den Branden.
  Betekenisonderhandeling in de klas: techniek of tactiek? Blz. 3-18.
  (Uit steeds meer onderzoek blijkt dat betekenisonderhandeling een positief effect heeft op eerste- en tweedetaalverwerving. Logisch dus dat didactici ervoor pleiten om ook in het taalonderwijs frequent over de betekenis van moeilijke woorden te onderhandelen. Kris Van den Branden licht deze werkwijze toe aan de hand van een aantal onderzoeksexperimenten die hij in het kader van zijn proefschrift uitvoerde.)
• Erna Van Avondt.
  Taal op de lagere school in een gedifferentieerd kleedje. Blz. 19-25.
  (De auteur beschrijft tal van differentiatiemogelijkheden voor de verschillende onderdelen van het vak 'taal' op de lagere school. Heel concreet neemt ze de lezer mee naar vijf hoeken van het taalatelier waar zelfstandig en actief gesproken, geschreven, geluisterd, gelezen en met taal gespeeld wordt.)
• Frank Verbeeck.
  Geintegreerde literatuurbeschouwing: Van Ostaijen in de klas. Blz. 26-45.
  (Frank Verbeeck wijdt drie lessenreeksen aan deze illustere dichter en essayist, die elk vanuit een iets andere invalshoek zijn opgesteld. Daarin verzoent hij de puur filologische methode met een communicatieve aanpak. In het zeer verscheiden aanbod van lesactiviteiten en tekstmaterialen komen de vier vaardigheden op een geintegreerde manier aan bod, zonder de literaire kennis daarbij uit het oog te verliezen.)
• Veerle Geudens.
  Een toeristische uitstap in Antwerpen. Blz. 46-52.
  (Rubriek Spiekerskorner: een lesmodel taalvaardigheid voor hooggeschoolde anderstalige volwassenen, (half)gevorderden.)
• Jan T'Sas.
  Evalueren: Maak er een punt van. Blz. 54-55.
  (Rubriek VON-geschud: een standpunt over evaluatie.)
• Boekbespreking (Rubriek Ingeboekt):
  • M. Hajer & T. Meestringa. Schooltaal als struikelblok: didactische wenken voor alle docenten. Coutinho, Bussum, 1995.